ภารกิจ Artemis 2 เกือบสะดุด! เมื่อระบบส้วมอวกาศ (UWMS) ตัวดูดปัสสาวะเกิดพัง นักบินอวกาศหญิง Christina Koch ต้องเปลี่ยนบทบาทเป็น "ช่างประปาอวกาศ" รื้อระบบสุดซับซ้อนเพื่อซ่อมสุขาหมื่นล้านบาทให้กลับมาใช้งานได้ พา 4 ชีวิตเดินหน้าสู่ดวงจันทร์ต่อไป

ในขณะที่โลกกำลังจับตามองการเดินทางครั้งประวัติศาสตร์ของภารกิจ Artemis 2 มุ่งหน้าสู่ดวงจันทร์ กลับมีรายงานความตื่นเต้นเล็กน้อยเกิดขึ้นภายในยาน Orion เมื่อระบบประคองชีพที่สำคัญที่สุดระบบหนึ่งอย่าง "ระบบสุขาอเนกประสงค์" (Universal Waste Management System - UWMS) เกิดขัดข้อง แต่ด้วยความสามารถและสติปัญญาของลูกเรือ ภารกิจนี้จึงดำเนินต่อไปได้ และนี่คือเบื้องหลังการแก้ปัญหาที่น่าทึ่ง 

ไขความลับ "ระบบสุขาอวกาศ" (UWMS) ทำงานอย่างไร?

ลืมภาพชักโครกที่บ้านไปได้เลยครับ ในสภาวะไร้น้ำหนัก (Microgravity) น้ำและของเสียจะไม่ตกลงสู่เบื้องล่างตามแรงดึงดูด ระบบ UWMS มูลค่ากว่า 23 ล้านดอลลาร์ (หรือประมาณ 800 ล้านบาท) ที่NASA พัฒนาขึ้นมาใหม่ จึงต้องใช้เทคโนโลยีขั้นสูง ติดตั้งระบบลมดูด (Suction Power) อันเป็นหัวใจสำคัญคือพัดลมดูดอากาศความเร็วสูง (High-speed Fan Separator) ที่สร้างแรงดึงดูดจำลอง เพื่อดูดของเสีย (ทั้งปัสสาวะและอุจจาระ) ออกจากร่างกายนักบินทันที

การใช้งาน ปัสสาวะจะถูกดูดผ่านท่อเข้าสู่ถังเก็บรอจนเต็มแล้วค่อยกดปุ่มเปิดวาวล์ระบายออกไปนอกตัวยาน  ส่วนอุจจาระจะถูกดูดลงถังเก็บและอัดแน่นไว้ในถังโลหะเก็บกลับมากำจัดที่โลก ในระหว่างการปลดทุกข์ ระบบกรองอากาศแบบ Heate-Exchange และแผ่นกรองคาร์บอนขั้นสูง ทำหน้าที่ดักจับกลิ่นและเชื้อแบคทีเรียไม่ให้หลุดรอดออกมา ทำร้ายเพื่ออีก 3 คนที่อยู่ในห้องโดยสาร

ปัญหาบนยาน Orion และการแก้ไขเบื้องต้น

ในเช้าวันที่ 2 ของภารกิจ นักบิน Christina Koch รายงานกลับมายังศูนย์ควบคุมฮุสตันว่า พัดลมดูดอากาศของระบบ UWMS ไม่ทำงาน สาเหตุเบื้องต้นคาดว่าเกิดจากตัวควบคุมไฟฟ้า (Controller) ขัดข้อง เมื่อไม่มีแรงลมดูด ผลกระทบที่เกิด คือ ไม่สามารถใช้งานสุขา เพื่อถ่ายปัสสาวะได้ เพราะหากระบบดูดไม่ทำงานอาจเป็นความเสี่ยงอย่างยิ่ง เพราะของเสียอาจลอยฟุ้งกระจายในห้องโดยสาร เป็นอันตรายต่ออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และสุขภาพของลูกเรือ

คิดไว้แล้วว่าต้องเกิด จึงมีการแก้ไขเบื้องต้น (Contingency)

ในช่วงที่รอกำหนดการซ่อมแซม ลูกเรือทั้ง 4 คนต้องสลับมาใช้ "ถุงเก็บปัสสาวะและอุจจาระสำรอง" (Contingency Waste Bags) ซึ่งเป็นชุดอุปกรณ์แบบใช้ครั้งเดียวทิ้งที่เตรียมไว้สำหรับสถานการณ์ฉุกเฉิน แม้จะไม่สะดวกสบายแต่ก็ช่วยประคองสถานการณ์ไว้ได้

ขั้นตอนการซ่อมส้วมอวกาศไม่ใช่ของง่าย 

หลังจากทีมภาคพื้นดินวิเคราะห์ปัญหาและวางแผนการซ่อมเสร็จสิ้น บทบาทสำคัญก็ตกเป็นของ Christina Koch วิศวกรสาวผู้เปี่ยมประสบการณ์ เธอได้เตรียมพื้นที่ทำงาน เพราะต้องเปิดแผงกั้นและมุดลงไปในช่อง "Lower Equipment Bay" ใต้พื้นยานซึ่งเป็นพื้นที่แคบและหนาแน่นด้วยอุปกรณ์

ด้วยเครื่องมือช่างพื้นฐานอย่าง ไขควงและประแจ Koch ต้องทำการถอดแผงควบคุมไฟฟ้าและเข้าถึงตัวมอเตอร์พัดลมเพื่อตรวจสอบ (Troubleshooting) ทีละขั้นตอนตามคำแนะนำจากฮุสตัน ปรากฏว่าปัญหาอยู่ที่ตัวเซนเซอร์วัดรอบพัดลมมีปัญหา Koch จึงทำการถอดเปลี่ยนเซนเซอร์ตัวสำรองที่เตรียมไว้ (Spaceflight Spare) อย่างใจเย็นท่ามกลางสภาพไร้น้ำหนัก หลังจากประกอบระบบกลับเข้าที่ Koch ได้ทำการเปิดระบบทดสอบ เสียงพัดลมดูดอากาศกลับมาทำงานดังสนั่น เป็นสัญญาณแห่งความสำเร็จ

ได้ "ช่างประปาหญิง" กู้สถานการณ์

หลังจากทำตามขั้นตอน troubleshooting ที่ศูนย์ควบคุมส่งมาให้หลายชั่วโมง นักบินอวกาศ Koch ได้วิทยุกลับมาด้วยความมั่นใจว่า "Houston, Integrity, good checkout. Happy to report that toilet is go for use." (ฮุสตัน นี่อินเทกริตี้ ตรวจสอบเรียบร้อยดี ยินดีที่จะรายงานว่าห้องน้ำพร้อมใช้งานแล้ว) จากนั้น ศูนย์ควบคุมฮุสตันยืนยันว่า "UWMS is go for use" ท่ามกลางเสียงปรบมือยินดีของทีมภาคพื้นดินและลูกเรือบนยาน

ด้าน Amy Dill เจ้าหน้าที่ Capcom จากฮุสตันได้ตอบกลับ Koch พร้อมคำแนะนำเชิงเทคนิคที่ฟังดูตลกแต่จริงจังว่า "เราแนะนำให้ปล่อยให้ระบบทำความเร็วรอบให้ถึงระดับปฏิบัติการก่อน 'บริจาคของเหลว' (donating fluid) และปล่อยให้เครื่องทำงานต่อไปอีกสักพักหลังจากบริจาคเสร็จแล้ว"

ความสำเร็จที่มากกว่าแค่ได้ห้องน้ำกลับมา

หลังจากซ่อมเสร็จ Koch กล่าวอย่างติดตลกว่า "ฉันภูมิใจที่จะเรียกตัวเองว่า ช่างประปาอวกาศ" (I'm proud to call myself the space plumber) และระบุว่าลูกเรือทุกคนต่าง "ถอนหายใจด้วยความโล่งอก" 

ทั้งนี้ การซ่อมแซมสุขาอวกาศครั้งนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของความสะดวกสบาย แต่คือบทพิสูจน์ที่สำคัญที่แสดงให้เห็นถึงความสามารถของนักบินอวกาศหญิง และความสำคัญของการเตรียมพร้อมด้านการซ่อมแซม (In-situ Repair) ในอวกาศลึก ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญที่จะพาภารกิจ Artemis เดินหน้าต่อไปสู่วงโคจรดวงจันทร์ได้อย่างปลอดภัย.