108 นาทีที่เปลี่ยนประวัติศาสตร์มนุษยชาติไปตลอดกาล... จากเสียง 'บี๊บ' ของสปุตนิก สู่ประโยค 'Poyekhali!' บนยอดจรวด Vostok-K วันนี้ครบรอบ 65 ปีที่ ยูริ กาการิน จารึกชื่อเป็นมนุษย์คนแรกที่ก้าวพ้นขอบฟ้าไปสัมผัสอวกาศ หนึ่งในก้าวสำคัญของการแข่งขัน Space Race

ในหน้าประวัติศาสตร์ช่วงสงครามเย็น เมื่อโลกทั้งใบแบ่งออกเป็น 2 ขั้วใหญ่ โลกเสรี และโลกคอมมิวนิสต์ ไม่มีสมรภูมิใดจะน่าตื่นตาตื่นใจไปกว่า "การแข่งขันด้านอวกาศ" (Space Race) ซึ่งไม่ใช่แค่เรื่องของเทคโนโลยี แต่คือการชิงไพ่ตายในฐานะมหาอำนาจของโลก โดยจุดเริ่มต้นของมหากาพย์นี้เกิดขึ้นในช่วงปลายทศวรรษที่ 50 หรือ หลังจากสงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุดได้ไม่นาน 

สปุตนิก 1  สัญญาณปลุกโลก (4 ตุลาคม 1957)

จุดเริ่มต้นที่ทำให้สหรัฐฯ ต้องตะลึงคือเมื่อโซเวียต (USSR) ส่ง สปุตนิก 1 (Sputnik 1) ดาวเทียมดวงแรกของโลกขึ้นสู่โคจรสำเร็จ เสียงสัญญาณ "บี๊บ... บี๊บ..." ที่ส่งกลับมาและสามารถรับสัญยาณได้จากเครื่องรับวิทยุบนโลก ไม่เพียงแต่ประกาศชัยชนะของโซเวียตเหนือชั้นบรรยากาศ แต่มันคือการประกาศว่าโซเวียตมีจรวดที่ทรงพลังพอจะส่งอะไรก็ได้ไปทุกที่ทั่วโลก (ณ เวลานั้นโซเวียตมีขีปนาวุธข้ามทวีปที่เป้นจรวดเชื้อเพลิงแข็งแบบ R-7)

เหตุการณ์นี้ทำให้เกิดภาวะ "Sputnik Crisis" ในสหรัฐฯ และนั่นคือปืนปล่อยตัวอย่างเป็นทางการของ Space Race

ศึกษาวิจัยเทคโนโลยีจรวด การลองผิดลองถูก และเดิมพันด้วยชีวิต

ก่อนจะถึงคิวของมนุษย์ โซเวียตได้เดินหน้า "ลองผิดลองถูก" ด้วยการส่งสิ่งมีชีวิตขึ้นไปก่อน เช่น สุนัขไลก้า (Laika) ในปี 1957 แม้จะเป็นการเดินทางเที่ยวเดียวที่ไม่มีวันกลับ แต่ข้อมูลจากไลก้าและสัตว์ตัวต่อๆ มาคือจิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญที่ทำให้วิศวกรโซเวียตมั่นใจว่า "สิ่งมีชีวิตสามารถทนทานต่อสภาวะไร้น้ำหนักได้"

12 เมษายน 1961 ช่วงเวลาวินาทีเปลี่ยนประวัติศาสตร์

ที่ฐานส่งจรวดไบโคนูร์ คอสโมโดรม จรวด Vostok 1 ขนาดมหึมาตั้งตระกูลอยู่บนแท่นส่ง ภายในแคปซูลทรงกลมแคบๆ คือชายหนุ่มวัย 27 ปี นามว่า ยูริ กาการิน (Yuri Gagarin) เมื่อเครื่องยนต์จุดระเบิด กาการินไม่ได้กล่าวสุนทรพจน์ที่หรูหรา แต่เขากลับอุทานด้วยความฮึกเหิมว่า "Poyekhali!" (ไปกันเลย!) เขากลายเป็นมนุษย์คนแรกที่มองเห็นโลกจากภายนอก เป็นเวลา 108 นาที ที่เขาโคจรรอบโลก 1 รอบผ่านอวกาศอันมืดมิด ก่อนจะกลับเข้าสู่ชั้นบรรยากาศและดีดตัวออกจากแคปซูลเพื่อร่อนจอดด้วยร่มชูชีพเหนือทุ่งหญ้าในรัสเซีย โดยมีชาวนาท้องถิ่นที่ตกตะลึงเป็นพยานการกลับมาของวีรบุรุษ

ขึ้นไปแต่ตัวและหัวใจ เก็บทุกอย่างลงมาเป้นความทรงจำ 

แม้ยูริ กาการิน จะเป็นมนุษย์คนแรกที่ได้ "เห็น" โลกจากอวกาศด้วยตาตัวเอง แต่ในภารกิจ Vostok 1 นั้น กาการินไม่ได้พกกล้องถ่ายรูปขึ้นไปด้วย เหตุผลหลักๆ  เพราะในตอนนั้นเป้าหมายหลัก คือ การพิสูจน์ว่า "มนุษย์สามารถขึ้นไปและกลับลงมาได้อย่างปลอดภัยไหม" ระบบช่วยชีวิตและวิศวกรรมตัวยานจึงสำคัญที่สุด กาการินมีหน้าที่รายงานสิ่งที่เห็นผ่านวิทยุและบันทึกลงในสมุดบันทึก (ซึ่งเขาก็ทำหายไปชั่วคราวตอนสภาวะไร้น้ำหนักด้วย!)

มีเพียงกล้องโทรทัศน์ (TV Camera) บนยาน Vostok 1 ที่ส่งสัญญาณภาพใบหน้าของกาการินกลับลงมายังพื้นโลก เพื่อให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบว่าเขายังมีสติและสบายดีไหม แต่ไม่มีกล้องที่บันทึกภาพนิ่งหรือภาพเคลื่อนไหวของโลกภายนอกหน้าต่างยาน

มรดกแห่ง Space Race

ชัยชนะของกาการินคือหมัดฮุกสำคัญที่โซเวียตเหวี่ยงใส่สหรัฐฯ ทำให้โลกตะวันตกต้องเร่งเครื่องโครงการอวกาศอย่างหนักจนนำไปสู่โครงการ Mercury และ Apollo ในเวลาต่อมา

แม้ภายหลังเราจะรู้ว่าเบื้องหลังความสำเร็จเหล่านี้เต็มไปด้วยความเสี่ยงและการสูญเสีย (เช่นโศกนาฏกรรมของโคมารอฟในอีกไม่กี่ปีต่อมา) แต่การเดินทางของกาการินเมื่อ 65 ปีที่แล้ว คือข้อพิสูจน์ว่าขีดจำกัดของมนุษย์ไม่ได้สิ้นสุดเพียงแค่บนพื้นโลก

"โลกช่างงดงามเหลือเกิน... เพื่อนร่วมโลกครับ โปรดช่วยกันรักษาความงามนี้ไว้ อย่าทำลายมันเลย"
— คำพูดของ ยูริ กาการิน ขณะมองโลกจากอวกาศ