2 ทีมเยาวชนไทย และ JAXA นำไอเดีย "ฮาร์มอนิก-สะพานของเหลว" ขึ้นไปทดลองจริงบนสถานีอวกาศนานาชาติ ร่วมกับงานทดลองขออีก 8 ชาติ เอเชีย-แปซิฟิก โดยมีนักบินอวกาศนาซาเป็นผู้ทดลอง ขณะที่ สวทช.-เอกชน ปลื้มหนุนเยาวชนด้านเทคโนโลยีอวกาศ

เมื่อเร็ว ๆ นี้ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดยสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ร่วมกับองค์การสำรวจอวกาศญี่ปุ่น หรือ แจ็กซา (JAXA) บริษัท เจริญโภคภัณฑ์อาหาร จำกัด (มหาชน) และสายการบินไทยแอร์เอเชีย เอ็กซ์ พาเยาวชนไทย 6 คน (2 ทีม) เข้าร่วมโครงการ Asian Try Zero-G 2025 ณ ประเทศญี่ปุ่น หลังแนวคิดการทดลองทางวิทยาศาสตร์ภายใต้สภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำของเยาวชนไทย 2 หัวข้อได้รับคัดเลือกไปทดลองจริงบนสถานีอวกาศนานาชาติ (ISS) ร่วมกับอีก 9 หัวข้อโดยเยาวชนจากออสเตรเลีย บังกลาเทศ ญี่ปุ่น มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ ไต้หวัน และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์

นายวรวรงค์ รักเรืองเดช รองผู้อำนวยการ สวทช. กล่าวว่า ปีนี้เป็นปีที่ 11 แล้วที่ สวทช. ร่วมส่งเสริมการเรียนรู้ด้านเทคโนโลยีอวกาศแก่เยาวชนไทยผ่านโครงการ Asian Try Zero-G ซึ่งเปิดโอกาสให้เยาวชนในภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิกเสนอหัวข้อการทดลองวิทยาศาสตร์ในสภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำ (microgravity) พร้อมสมมติฐานและเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ เพื่อให้คณะกรรมการจากทาง JAXA คัดเลือกหัวข้อที่มีศักยภาพในการต่อยอดสู่องค์ความรู้ใหม่ขึ้นไปทดลองจริงบนสถานีอวกาศนานาชาติ โดยในครั้งนี้ ดร.คริสโตเฟอร์ แอล. วิลเลียมส์ (Christopher L. Williams, Ph.D.) นักบินอวกาศจากองค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติ (NASA) เป็นผู้ทำการทดลอง

"สำหรับไอเดียการทดลองจำนวน 2 เรื่องที่ได้ขึ้นไปทดลองจริงบนสถานีอวกาศนานาชาติ ได้แก่ การศึกษาการสั่นแบบฮาร์มอนิกอย่างง่ายของสปริงและเชือกในสภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำ (Studying the behavior of simple harmonic motion in the spring and rope in microgravity conditions) นำเสนอ โดยนายธนกฤต โพธิปักขิย์, นายยศพนธ์ สุขสว่าง และนายกฤติน เกตานนท์ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนดาราสมุทร ศรีราชา และการศึกษาพฤติกรรมของสะพานของเหลวภายใต้สภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำ (Dynamics of liquid bridge in microgravity) นำเสนอโดยนายชนกันต์ เฉยสอาด และนายพิพัฒน์พล สิริโพธิกุล นิสิตชั้นปีที่ 1 คณะวิทยาศาสตร์ สาขาฟิสิกส์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และนายณัฐดนัย พึ่งแสงจันทร์ นิสิตชั้นปีที่ 1 คณะมนุษยศาสตร์ สาขาภาษาญี่ปุ่นธุรกิจ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

ตัวแทนเยาวชนไทยทั้ง 6 คน ได้เข้าชมการถ่ายทอดสดการทดลอง ณ ห้องบังคับการ (Mission control room) ศูนย์อวกาศสึกุบะ ประเทศญี่ปุ่น เมื่อวันที่ 24 มีนาคม 2569 เวลา 15.00-19.00 น. ตามเวลาประเทศไทย โดยเยาวชนได้มีโอกาสพูดคุย นำเสนอแนวคิดการทดลองกับนักบินอวกาศนาซาโดยตรง และได้ลุ้นผลการทดลองที่ตนเองได้ตั้งสมมติฐานไว้ รวมทั้งยังได้เห็นแนวคิดและผลการทดลองจากเพื่อนๆ ชาติอื่น ซึ่งถือเป็นโอกาสที่หาได้ยาก หวังว่าจะเป็นประสบการณ์ที่ดีและเป็นแรงบันดาลใจให้พวกเขาได้ต่อยอดการเรียนรู้ด้านเทคโนโลยีอวกาศและนำมาพัฒนาประเทศชาติในอนาคต”

ด้าน นายธนกฤต โพธิปักขิย์ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนดาราสมุทร ศรีราชา ตัวแทนทีมเสนอไอเดียการศึกษาการสั่นแบบฮาร์มอนิกอย่างง่ายของสปริงและเชือกในสภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำ กล่าวว่า การได้เข้าร่วมกิจกรรมครั้งนี้ถือเป็นความภูมิใจของตนและเพื่อน ๆ ในทีมอย่างมาก ที่ได้นำแนวคิดการทดลองวิทยาศาสตร์มาร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับนักบินอวกาศทั้งจาก NASA และ JAXA รวมถึงเพื่อน ๆ จากนานาชาติ

“การทดลองที่ทีมเรานำเสนอเป็นการผูกเส้นเชือกไว้ที่กึ่งกลางของสปริงที่ตั้งในแนวตั้ง โดยนักบินอวกาศจะใช้มือข้างหนึ่งจับเส้นเชือกแบบหลวม ๆ ให้มีลักษณะเหยียดตรงออกไปในแนวขนานกับพื้น ขณะเดียวกันก็ใช้มืออีกข้างหนึ่งดึงสปริงให้ยืดขึ้นแล้วปล่อยลง เพื่อดูว่าแรงสั่นของสปริงจะส่งต่อไปยังเส้นเชือกอย่างไรบ้าง โดยทีมตั้งสมมติฐานว่า ในสภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำแรงสั่นจากสปริงจะทำให้เกิดคลื่นในเส้นเชือกที่ปรากฏแนวคลื่นให้เห็นชัดเจนกว่าบนโลก ซึ่งผลที่ได้เป็นไปตามที่คาดการณ์ไว้ อย่างไรก็ตามยังมีอีกหนึ่งผลลัพธ์ที่เหนือความคาดหมาย คือ เส้นเชือกมีการเคลื่อนกลับเข้าหาสปริง ซึ่งเป็นสิ่งที่จะต้องนำผลลัพธ์ไปวิเคราะห์ผล ก่อนนำเสนอผลการทดลองต่อคณะกรรมการในเดือนพฤษภาคมนี้” นักเรียน ชั้น ม.6 โรงเรียนดาราสมุทร กล่าว

ขณะที่ นายชนกันต์ เฉยสอาด นิสิตชั้นปีที่ 1 คณะวิทยาศาสตร์ สาขาฟิสิกส์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตัวแทนทีมเสนอไอเดียการศึกษาพฤติกรรมของสะพานของเหลวภายใต้สภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำ กล่าวว่า การได้รับชมการทดลองหัวข้อทางวิทยาศาสตร์ และสื่อสารกับนักบินอวกาศแบบเรียลไทม์ร่วมกับเพื่อน ๆ อีก 10 ทีม ถือเป็นประสบการณ์ที่มีคุณค่าอย่างมาก อีกทั้งการได้เห็นสิ่งที่เกิดขึ้นจากการทดลองในสภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำอย่างใกล้ชิด ช่วยให้เกิดความเข้าใจเชิงลึก และเปิดมุมมองใหม่ ๆ ในการเรียนรู้ด้านเทคโนโลยีอวกาศ ซึ่งสามารถนำไปใช้ต่อยอดการทำงานในอุตสาหกรรมอวกาศในอนาคต

“สำหรับหัวข้อการทดลองที่ทีมนำเสนอ เป็นการหยดน้ำลงบนวัตถุชิ้นหนึ่ง จากนั้นนำวัตถุอีกชิ้นมาแตะที่ด้านบนของหยดน้ำ แล้วค่อย ๆ ยกขึ้น เพื่อสังเกตว่าหยดน้ำจะสามารถยืดตัวโดยไม่ขาดจากกันได้ไกลเพียงใด ทั้งนี้มีการแบ่งการทดลองออกเป็น 2 ครั้ง ครั้งแรกใช้วัตถุทั้งสองชิ้นเป็นอะลูมิเนียม ส่วนครั้งที่สองใช้การหยดน้ำลงบนวัตถุที่เป็นอะลูมิเนียม แล้วใช้วัตถุที่เป็นไม้ในการแตะหยดน้ำเพื่อทดสอบการยืดตัว ผลจากการทดลองทั้งสองครั้งพบว่าหยดน้ำสามารถยืดตัวได้มากกว่าบนพื้นโลก แต่ยังไม่มากเท่ากับที่คำนวณและตั้งสมมติฐานไว้ ทั้งนี้ทีมจะนำผลไปวิเคราะห์ถึงปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดผลลัพธ์ดังกล่าว เพื่อสรุปผลต่อไป” ตัวแทนเยาวชน นิสิตสาขาฟิสิกส์ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ กล่าว

อย่างไรก็ดี นอกเหนือจากการเข้าร่วมโครงการ Asian Try Zero-G 2025 เยาวชนไทยทั้ง 6 คน ยังได้เข้าเยี่ยมชม Space Dome ของ JAXA ซึ่งเป็นศูนย์จัดแสดงเทคโนโลยีและภารกิจด้านอวกาศที่สำคัญของประเทศญี่ปุ่น รวมถึงการเยี่ยมชมบริษัท ispace จำกัด (มหาชน) บริษัทเทคโนโลยีอวกาศชั้นนำ เพื่อติดตามความก้าวหน้าการพัฒนาและให้บริการเทคโนโลยีต่าง ๆ ในอุตสาหกรรมอวกาศ ซึ่งการได้เปิดโลกการเรียนรู้และได้แลกเปลี่ยนกับบุคลากรไทยที่ปฏิบัติงานในองค์กรระดับโลกเช่นนี้ จะช่วยสร้างแรงบันดาลใจและเปิดมุมมองต่อเส้นทางอาชีพด้านเทคโนโลยีอวกาศให้แก่เยาวชนไทยอย่างเป็นรูปธรรม

สำหรับผู้ที่สนใจร่วมติดตามข้อสรุปผลการทดลองครั้งนี้ รวมถึงกิจกรรมดี ๆ ในโครงการ Asian Try Zero-G 2025 ติดตามได้ที่เฟซบุ๊ก NSTDA Space Education.