ม.เกษตรฯ ผนึก 5 ยักษ์ใหญ่บริหารน้ำภาคตะวันออก คิกออฟ ‘EEC Water Alliance’ สกัดศึกชิงน้ำ รับมือ ‘โลกเดือด-เอลนีโญ’ ปี 69-70 เพื่อให้เกิดการวางแผนบริหารน้ำให้มีใช้พอเพียงทั้งภาคเกษตร และอุตสาหกรรม โดยระบบที่ทันต่อสถานการณ์ ไม่หลงข้อมูลเท็จ 

เมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม 2569 ผู้สื่อข่าวรายงานว่า มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (มก.) ประกาศจับมือ 5 ภาคีน้ำระดับประเทศ ได้แก่ สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) กรมชลประทาน กรมทรัพยากรน้ำ การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) และบริษัท จัดการและพัฒนาทรัพยากรน้ำภาคตะวันออก จำกัด (มหาชน) หรือ อีสท์ วอเตอร์ เปิดตัวโครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการ “EEC Water Alliance : รู้-รับ-รอด” หวังใช้ “ปัญญา” เป็นตัวกลางสลายความขัดแย้งระหว่างภาคอุตสาหกรรม เกษตรกรรม และชุมชน ก่อนวิกฤตเอลนีโญระลอกใหม่จะถล่มซ้ำในปี 2569 - 2570 ซึ่งอาจสร้างความเสียหายต่อเกษตรกรสูงถึง 1.5 หมื่นล้านบาทต่อปี และอุตสาหกรรมสูญเสียนับพันล้านบาทต่อวัน

โลกเดือด พ่นพิษ! เปิดสถิติตัวเลขความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น

จากการวิเคราะห์ของทีมวิจัยพบว่า หากปรากฏการณ์เอลนีโญรอบนี้รุนแรงกว่าวิกฤตปี 2558 และ 2563 จะส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ในพื้นที่ EEC (มาบตาพุด ปลวกแดง-บ่อวิน แหลมฉบัง และฉะเชิงเทรา)

ภาคเกษตรกรรมมูลค่าสูง: ทุเรียน มังคุด ยางพารา เสี่ยงเสียหาย 10,000 - 15,000 ล้านบาท/ปี

ภาคอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์: กลุ่มปิโตรเคมีและอิเล็กทรอนิกส์ที่ไม่สามารถหยุดสายการผลิตได้ เสี่ยงเสียหาย “หลายพันล้านบาทต่อวัน”

วิกฤต Demand/Supply: ความต้องการน้ำพุ่งสูงจากโครงการเมืองการบินและ Smart City ขณะที่ฐานข้อมูลเดิมเริ่ม “ตามไม่ทัน” ความแปรปรวนของสภาพอากาศ

มก. ชูบทบาท “โซ่ข้อกลาง” สลายบทเรียนศึกชิงน้ำปี 48

ผศ.ดร.วิศิษฐ์ ลิ้มสมบุญชัย รองอธิการบดี ม.เกษตรฯ กล่าวว่า โครงการนี้คือการนำงานวิจัย “จากหิ้งสู่ห้าง” มาปรับใช้จริง โดย มก. จะทำหน้าที่เป็น “โซ่ข้อกลาง” เปลี่ยนข้อมูลเทคนิคที่ซับซ้อนให้กลายเป็นชุดความรู้ที่เข้าใจง่าย เพื่อป้องกันการระแวงกันระหว่างภาคส่วน

ขณะที่ รศ.ดร.วีระเกษตร สวนผกา ผอ.สพร. ระบุว่าโครงการนี้ถอดบทเรียนจากวิกฤตน้ำปี 2548 ที่เคยมีการประท้วงหยุดผันน้ำ โดยครั้งนี้จะลงพื้นที่ 4 โซนยุทธศาสตร์ (มาบตาพุด, ปลวกแดง-บ่อวิน, แหลมฉบัง, และฉะเชิงเทรา) ใช้กระบวนการวิจัยแบบมีส่วนร่วม (PAR) ให้ชาวบ้านและโรงงานมาเป็น “นักวิจัยร่วมกัน” ภายใต้กลยุทธ์ 3 ขั้นตอน ได้แก่ 

รู้: ใช้ข้อมูลชุดเดียวกันทั่วทั้งภาคตะวันออก

รับ: สร้างเครือข่าย Water Grid อัจฉริยะที่ยืดหยุ่น

รอด: เสนอนโยบายให้คนและอุตสาหกรรมโตไปด้วยกัน

เสียงสะท้อนจาก 5 ภาคี ระวัง “Supply ทิพย์ - Demand เทียม”

นายไพฑูรย์ เก่งการช่าง รองเลขาธิการ สทนช. เตือนว่า ขณะนี้ พื้นที่ EEC กำลังเข้าสู่ “Critical Zone” ของการบริหารจัดการน้ำ เนื่องจากปรากฏการณ์เอลนีโญและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมีความรุนแรงกว่าวิกฤตเมื่อปี 2558 อย่างมีนัยสำคัญ พร้อมชี้ “กับดัก” สำคัญ 2 ประการที่นักวิจัยและผู้กำหนดนโยบายต้องระวัง คือ Supply ทิพย์ ปริมาณน้ำที่ปรากฏในรายงานหรือทางทฤษฎีอาจทำได้ไม่เต็มที่ในความเป็นจริง เนื่องจากข้อจำกัดเรื่องฝนและปัญหาทางเทคนิคของระบบสูบน้ำ และ Demand เทียม ที่ผู้ประกอบการมักแจ้งความต้องการใช้น้ำเผื่อไว้เกินจริง (Over-reservation) จึงเสนอให้มีระบบ Single Command เพื่อสร้างเอกภาพในการตัดสินใจ

กรมชลประทานเร่งเชื่อมโครงข่ายท่อผันน้ำ “ประแสร์-หนองค้อ-บางพระ” เพื่อสำรองน้ำให้กลุ่มนิคมอุตสาหกรรม

นายธเนศร์ สมบูรณ์ ผู้อำนวยการสำนักบริหารจัดการน้ำและอุทกวิทยา กรมชลประทาน เน้นย้ำภารกิจหลัก 3 ด้าน คือ (1) การเชื่อมโยงโครงข่ายน้ำ ผันน้ำจากลุ่มน้ำเจ้าพระยาผ่านคลองพระองค์ไชยานุชิตมายังอ่างเก็บน้ำบางพระ และเชื่อมโยงอ่างเก็บน้ำหลักในระยอง-ชลบุรี (ประแสร์ หนองปลาไหล ดอกกราย) (2) การจัดการ Demand/Supply วิเคราะห์ความต้องการใช้น้ำที่แท้จริง และบริหารต้นทุนน้ำในแต่ละอ่างที่ราคาแตกต่างกัน และ (3) โครงการในอนาคต ผลักดันโครงข่ายท่อผันน้ำ “ประแสร์ - หนองค้อ - บางพระ” เพื่อสร้างความมั่นคงด้านน้ำให้ภาคอุตสาหกรรมและศูนย์ข้อมูล (Data Center)

กรมทรัพยากรน้ำ ชูการฟื้นฟูพื้นที่ชุ่มน้ำนอกเขตชลประทานให้เป็นแก้มลิงธรรมชาติ

ดร.กัลยาณี สุวรรณประเสริฐ ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านวิจัยและพัฒนาทรัพยากรน้ำ กรมทรัพยากรน้ำ เน้นย้ำการจัดการน้ำนอกเขตชลประทานและสิทธิชุมชน โดยกรมฯ ทำหน้าที่เป็น Data Provider สนับสนุนข้อมูลแหล่งน้ำธรรมชาติ พื้นที่ชุ่มน้ำ และระบบแจ้งเตือนภัยแล้ง-น้ำหลาก พร้อมเสนอแนวทาง Nature-based Solutions อาทิ การฟื้นฟูพื้นที่ชุ่มน้ำให้เป็นแก้มลิงธรรมชาติ ควบคู่กับโครงสร้างทางวิศวกรรม สรุปหลักการ “รู้-รับ-รอด” ว่า รู้: สถานการณ์จากข้อมูลที่ถูกต้อง รับ: มือความเสี่ยงและยอมรับการเปลี่ยนแปลง และ รอด: ร่วมกันทั้งประชาชน เศรษฐกิจ และระบบนิเวศอย่างสมดุล

กปภ.เล็งสร้างโรงผลิตน้ำประปา 2 แสน ลบ.ม./วัน รองรับเมืองขยายตัวในปี 73-74  

นายวิทยา สามสุวรรณ รองผู้ว่าการ (แผนยุทธศาสตร์) การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) เปิดเผยว่า กปภ. ดูแลทั้งน้ำประปาเพื่อการอุปโภคบริโภคและภาคการท่องเที่ยวในเขต EEC พร้อมยกบทเรียนวิกฤตภัยแล้งปี 2548 และ 2563 ที่นำไปสู่การจัดตั้ง War Room ในช่วงฤดูฝนและการผันน้ำข้ามลุ่มน้ำมาเติมอ่างเก็บน้ำบางพระ ซึ่งช่วยแก้ปัญหามากว่า 10 ปี สำหรับโครงการในอนาคต กปภ. เตรียม ก่อสร้างโรงผลิตน้ำประปาขนาด 200,000 ลูกบาศก์เมตรต่อวัน เพื่อรองรับการขยายตัวของภาคประชาชนและธุรกิจนอกนิคมอุตสาหกรรม คาดว่าจะแล้วเสร็จในช่วงปี 2573 - 2574

การดำเนินงานยังควบคู่กับโครงการของกรมชลประทานที่จะผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำประแสร์ประมาณ 80 ล้านลูกบาศก์เมตร นอกจากนี้ นายวิทยา ยังระบุว่า การจัดการน้ำในภาคตะวันออกขณะนี้ “ไม่ได้พึ่งพาเพียงฝน แต่พึ่งพาการบริหารจัดการ” และการเชื่อมโยงโครงข่าย Water Grid ระหว่างจังหวัดชลบุรี - ระยอง พร้อมเร่งพัฒนานวัตกรรมเปลี่ยนระบบส่งน้ำจาก “คลองเปิด” เป็น “ระบบท่อ” เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและลดการสูญเสียน้ำ

อีสท์ วอเตอร์ ยืนยันสร้างความมั่นใจให้นักลงทุนต่างชาติ

นายประจักษ์ อมรกุล ผู้ช่วยกรรมการผู้อำนวยการใหญ่ สายกลยุทธ์ บริษัท จัดการและพัฒนาทรัพยากรน้ำภาคตะวันออก จำกัด (มหาชน) หรือ อีสท์ วอเตอร์ ร่วมเสริมความเชื่อมั่นในการบริหารจัดการน้ำให้แก่นักลงทุนในพื้นที่ EEC ผ่านการบูรณาการกับ สทนช. กรมชลประทาน และภาคีเครือข่ายอย่างใกล้ชิด เพื่อให้โครงข่ายน้ำในภาคตะวันออกมีเสถียรภาพและพร้อมรองรับการเติบโตของภาคอุตสาหกรรมในระยะยาว.