เหตุการณ์โศกนาฏกรรมที่จังหวัดมุกดาหาร เมื่อเด็กชายวัย 11 ปี ขับรถกระบะพุ่งชนคณะพระธุดงค์ จนเป็นเหตุให้พระภิกษุมรณภาพ 10 รูป และมีผู้ได้รับบาดเจ็บหลายราย ไม่เพียงสร้างความสะเทือนใจต่อสังคม แต่ยังจุดประกายคำถามสำคัญเกี่ยวกับความรับผิดชอบของผู้ปกครอง การบังคับใช้กฎหมาย และการป้องกันไม่ให้เด็กเข้าถึงความเสี่ยงที่อาจนำไปสู่ความสูญเสียครั้งใหญ่

ทีมข่าวทรัสต์นิวส์ ได้สัมภาษณ์ พล.ต.ท.ดร.พิศาล มุขแจ้ง นักอาชญาวิทยา และอดีตหัวหน้าอาจารย์วิชาอาชญาวิทยา โรงเรียนนายร้อยตำรวจ เพื่อวิเคราะห์เหตุการณ์ดังกล่าวในมิติของอาชญาวิทยาและกระบวนการยุติธรรม

การลงโทษทางอาญา ต้องพิจารณาทั้งวุฒิภาวะและความสามารถในการรับผิด

พล.ต.ท.ดร.พิศาล อธิบายว่า ในทางอาชญาวิทยาและกฎหมายอาญา การพิจารณาความรับผิดไม่ได้ดูเพียงผลของการกระทำ แต่ยังต้องพิจารณาความสามารถในการรับผิดของผู้กระทำ โดยเฉพาะกรณีเด็กที่ยังมีวุฒิภาวะไม่สมบูรณ์

"ปรัชญาการลงโทษผู้กระทำความผิดในทางอาชญาวิทยา จะพิจารณาเรื่องเจตนาและความสามารถในการรู้ผิดชอบเป็นสำคัญ หากบุคคลยังอยู่ในวัยที่กฎหมายเห็นว่ายังไม่สามารถรับผิดทางอาญาได้ กระบวนการยุติธรรมก็จะใช้มาตรการที่แตกต่างจากผู้ใหญ่"

ทั้งนี้ ตามกฎหมายไทย เด็กอายุไม่เกิน 12 ปี ไม่ต้องรับโทษทางอาญา แต่ยังอาจได้รับการคุ้มครองหรือดำเนินมาตรการตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับสวัสดิภาพเด็ก หากเห็นว่ามีความจำเป็น

ภาวะออทิสติกไม่ใช่คำอธิบายของโศกนาฏกรรม

จากข้อมูลที่มีรายงานว่าเด็กชายเป็นเด็กในกลุ่มออทิสติก พล.ต.ท.ดร.พิศาล ระบุว่า บุคคลในกลุ่มออทิสติกแต่ละคนมีลักษณะแตกต่างกันอย่างมาก บางรายอาจมีความสนใจเฉพาะด้านและสามารถเรียนรู้ทักษะบางอย่างได้รวดเร็วกว่าคนทั่วไป

"หากเด็กมีความสนใจเรื่องการขับรถ ก็อาจเรียนรู้ทักษะด้านนี้ได้รวดเร็ว แต่ไม่ได้หมายความว่าจะเกิดขึ้นกับทุกคน และไม่สามารถนำภาวะออทิสติกเพียงอย่างเดียวมาอธิบายสาเหตุของเหตุการณ์ครั้งนี้ได้"

ผู้เชี่ยวชาญย้ำว่า การวิเคราะห์เหตุการณ์ต้องพิจารณาปัจจัยแวดล้อมหลายด้านร่วมกัน ทั้งการกำกับดูแลของครอบครัว การเข้าถึงยานพาหนะ และมาตรการป้องกันของสังคม

การขับรถยนต์ต้องอาศัยการเรียนรู้และการฝึกฝน

แม้จะมีกระแสข่าวว่าญาติไม่ได้สอนเด็กขับรถ แต่ในมุมมองของนักอาชญาวิทยา การควบคุมรถยนต์ โดยเฉพาะรถเกียร์ธรรมดา จนสามารถนำออกสู่ถนนสาธารณะได้ มักต้องผ่านการเรียนรู้หรือการฝึกฝนในระดับหนึ่ง

"การขับรถยนต์ไม่ใช่ทักษะที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ โดยทั่วไปต้องอาศัยการเรียนรู้และการฝึกปฏิบัติพอสมควร"

อย่างไรก็ตาม ประเด็นว่าเด็กได้รับการสอนจากบุคคลใด หรือเรียนรู้ด้วยวิธีใด ยังเป็นข้อเท็จจริงที่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องตรวจสอบต่อไป

เมื่อเด็กไม่ต้องรับโทษทางอาญา ความรับผิดชอบจึงย้อนกลับไปที่ผู้ปกครอง

พล.ต.ท.ดร.พิศาล มองว่า แม้กฎหมายจะกำหนดให้เด็กอายุไม่เกิน 12 ปีไม่ต้องรับโทษทางอาญา แต่ไม่ได้หมายความว่าความรับผิดชอบจะหายไป หากพบว่าผู้ปกครองหรือผู้ดูแลปล่อยปละละเลยจนทำให้เกิดความเสียหาย ก็อาจต้องรับผิดตามกฎหมายในส่วนที่เกี่ยวข้อง

"เมื่อเด็กยังไม่ต้องรับผิดทางอาญา สิ่งที่สังคมต้องพิจารณาคือความรับผิดชอบของผู้ปกครองหรือผู้ดูแล ว่าได้ปฏิบัติหน้าที่ในการดูแลและป้องกันความเสี่ยงอย่างเพียงพอหรือไม่"

ประสิทธิภาพการระงับเหตุของเจ้าหน้าที่ก็เป็นอีกคำถามสำคัญ

อีกประเด็นหนึ่งที่ พล.ต.ท.ดร.พิศาล ตั้งข้อสังเกต คือ หากข้อเท็จจริงเป็นไปตามรายงานที่ระบุว่า เด็กขับรถฝ่าด่านตรวจเป็นระยะทางหนึ่งก่อนเกิดเหตุ ก็จำเป็นต้องมีการตรวจสอบมาตรฐานการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่เช่นกัน

"หากพบว่ามีการกระทำผิดซึ่งหน้า และมีโอกาสระงับเหตุได้ตั้งแต่ต้น ก็ควรมีการทบทวนว่ามาตรการที่ใช้มีประสิทธิภาพเพียงพอหรือไม่ เพราะการประเมินสถานการณ์ต่ำกว่าความเป็นจริง อาจนำไปสู่ความสูญเสียที่ร้ายแรง"

ทั้งนี้ ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลำดับเหตุการณ์และการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ ยังเป็นหน้าที่ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการตรวจสอบอย่างละเอียด

บทเรียนที่สังคมต้องร่วมกันหาคำตอบ

สำหรับ พล.ต.ท.ดร.พิศาล เหตุการณ์ครั้งนี้สะท้อนความท้าทายของสังคมไทยในการสร้างสมดุลระหว่างการคุ้มครองสิทธิเด็กกับการคุ้มครองความปลอดภัยของสาธารณะ

โศกนาฏกรรมครั้งนี้อาจไม่ได้เกิดจากการกระทำของเด็กเพียงลำพัง หากแต่เป็นผลจากหลายปัจจัยที่เชื่อมโยงกัน ทั้งการกำกับดูแลของผู้ปกครอง การเข้าถึงยานพาหนะของเด็ก มาตรการป้องกันของภาครัฐ และประสิทธิภาพในการระงับเหตุของเจ้าหน้าที่

บทเรียนสำคัญจึงไม่ใช่เพียงการตั้งคำถามว่า "ใครผิด" แต่คือการหาคำตอบว่า สังคมจะร่วมกันปิดช่องว่างเหล่านี้อย่างไร เพื่อไม่ให้โศกนาฏกรรมเช่นนี้เกิดขึ้นซ้ำอีกในอนาคต