เปิดประสบการณ์ฝึกงานเกษตร 11 เดือนที่ จ.ไซตามะ ประเทศญี่ปุ่น กับ “นุชา บุญมา” หนึ่งในผู้เข้าร่วม "โครงการฝึกงานเกษตรประเทศญี่ปุ่น รุ่น 36" ของกรมส่งเสริมสหกรณ์ กับ วิธีคิดและการบริหารเพื่อปลูกพืชระยะสั้นและระยะยาว รวมทั้งการทำตลาดที่มีสหกรณ์เป็นตัวนำ

การทำเกษตรของไทยกับญี่ปุ่นยากง่ายแตกต่างกันแบบใด คนที่ตอบยได้ คือ ผู้ที่ได้ไปสัมผัสประสบการณ์จริง และนี่ คือ เรื่องเล่าของเด็กไทยที่ได้มีโอกาส ไปรับประสบการณ์งานเกษตรในต่างแดน  นายนุชา บุญมา ทายาทสมาชิกสหกรณ์การเกษตร เมืองนครนายก จำกัด หนึ่งในตัวแทนยุวชนเกษตรไทยที่เข้าร่วมใน "โครงการฝึกงานเกษตรประเทศญี่ปุ่น รุ่น 36" ของกรมส่งเสริมสหกรณ์

สิ่งที่ได้จากญี่ปุ่นกลับมา คือวิธีคิดและการวางแผนแบบคนที่มีวินัย

“สิ่งเราได้มาคือวิธีคิด ความขยันอดทน ความมีระเบียบวินัยเพิ่มขึ้น มองอะไรรอบคอบมากขึ้น รู้จักวางแผนปลูกพืชระยะสั้น ระยะยาว บริหารเวลาช่วงไหนควรทำอะไร ปลูกอะไร”

นายนุชา เจ้าของศูนย์เรียนรู้สวนมะเดื่อฝรั่งใน ต.สาลิกา อ.เมือง จ.นครนายก และ 1 ในยุวเกษตรกรไทยที่เข้าร่วมโครงการฝึกงานเกษตรที่ประเทศญี่ปุ่น รุ่นที่ 36 บอกเล่าประสบการณ์เมื่อครั้งมีโอกาสไปฝึกงานเรียนรู้ด้านการเกษตรที่ประเทศญี่ปุ่นเป็นเวลา 11 เดือน ตามโครงการความร่วมมือระหว่างกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ประเทศไทย และสภาการแลกเปลี่ยนทางการเกษตรแห่งประเทศญี่ปุ่น หรือ Japan Agriculture Exchange Council : JAEC ไม่ใช่เรื่องง่ายที่ลูกหลานเกษตรกร อย่างเขาจะมีโอกาสบินข้ามน้ำข้ามทะเล ไปหาประสบการณ์ด้านการเกษตรในต่างแดนอย่างประเทศญี่ปุ่น ที่ได้ชื่อว่าเป็นผู้นำเทคโนโลยีนวัตกรรมสุดล้ำด้านการเกษตร แต่ก็ไม่ใช่เรื่องยากสำหรับหนุ่มวิศวกรรมเครื่องกล จากมหาวิทยาลัยบูรพา หลังจบออกมาสวมหมวกเกษตรกรเต็มตัว ด้วยการปลูกมะเดื่อฝรั่งขาย สร้างรายได้

หลังได้รับแจ้งข่าวจากเจ้าหน้าที่สหกรณ์การเกษตรเมืองนครนายก จำกัด ว่า กรมส่งเสริมสหกรณ์เปิดรับสมัครทายาทหรือลูกหลานเกษตรกรที่เป็น สมาชิกสหกรณ์ เข้าร่วมโครงการฝึกงานเกษตรที่ประเทศญี่ปุ่น รุ่นที่ 36 เป็นเวลา 1 ปี เขาไม่รีรอจึงสมัครเข้าร่วมโครงการฯทันที และในที่สุดก็สอบผ่านไปได้สมความตั้งใจ

จุดเริ่มต้นของการไปฝึกงานเกษตรที่ญี่ปุ่น

ทายาทเกษตรกรชาวนครนายก กล่าวถึงจุดเริ่มต้นว่า เรื่องนี้เริ่มจากมีน้าทำงานที่สหกรณ์มาถามว่าสนใจไปฝึกงานเกษตรที่ญี่ปุ่นไหม ถ้าสนใจให้ลองสมัครดูเขามีโครงการฝึกงานเกษตรที่ญี่ปุ่น แต่ว่าต้องไปสอบ ถ้าสอบติดก็ได้ไป พอรู้ว่าได้ก็ตื่นเต้น ตอนนั้นสมัครสาขาผลไม้ แต่พอได้ไปจริง กลับต้องอยู่กับครอบครัวเกษตรกรญี่ปุ่นที่ทำสวนผัก ทางโครงการฯจัดให้อยู่กับครอบครัวเกษตรกรมีอาชีพปลูกผักตั้งอยู่ในพื้นที่ชนบทห่างไกลใน ต.กุมมะ จ.ไซตามะ โดยครอบครัว มีสมาชิกอยู่ 4 คน พ่อแม่ ลูกชายและลูกสะใภ้ รวมกับตัวเองเป็น 5 คน แต่ละคนแบ่งหน้าที่รับผิดชอบดูแลแปลงผักทุกวันตั้งแต่เช้าจรดเย็น

นุชา กล่าวถึงสวนที่ไปทำงานด้วยว่า สวนของเกษตรกรที่ไปอาศัยอยู่ด้วย ปลูกพืช 3 ชนิด ได้แก่ แตงกวาญี่ปุ่น ต้นหอมญี่ปุ่น และข้าวญี่ปุ่น มีการแบ่งพื้นที่เพาะปลูก เป็นแปลงอย่างชัดเจน แตงกว่าจะปลูกในโรงเรือน ส่วนต้มหอมและข้าวจะปลูกในแปลงกลางแจ้ง วิถีชีวิตในแต่ละวัน ตื่นเช้ามาก็ไปลงแปลงเก็บแตงกวาส่งให้กับทางสหกรณ์ในพื้นที่ จากนั้นช่วงบ่ายก็จะลงแปลงต้นหอม รดน้ำพรวนดินถอนหญ้า โดยผักแต่ละแปลงจะปลูกตามรอบ จึงทำให้เก็บเกี่ยวส่งตลาดทุกวัน คนญี่ปุ่นค่อยข้างซีเรียสเรื่องงาน ทำผิดพลาดจะถูกดุ ไม่เหมือนคนไทย แต่ที่ผมไปอยู่บ้านเขาค่อนข้างใจดี ไม่เคยโดนดุ เราก็ตั้งใจทำงานเต็มที่ ทำงานทุกวัน พักเป็นเวลา พักเช้ากินข้าว เที่ยงพักทานข้าว บ่ายทำงานต่อจนถึงเวลาราวๆ สองทุ่ม

ชีวิตและการปรับตัวเป็นเกษตรกรญี่ปุ่น

ทายาทเกษตรกรชาวนครนายก ยอมรับว่า ช่วงแรกปรับตัวพอสมควร ทั้งเรื่องงานและอาหารการกิน เนื่องจากคนญี่ปุ่น จะรับประทานอาหารรสจืดและเค็มเป็นหลัก ไม่มีรสเผ็ด รสแช่บเหมือนบ้านเรา แต่เมื่ออยู่ไปนาน ๆ ก็เริ่มชิน ส่วนเรื่องงานช่วงแรกก็ต้องปรับตัวเช่นกัน เพราะคนญี่ปุ่นขยัน อดทน มีวินัย เน้นการวางแผนอย่างเป็นระบบ ตื่นเช้ามาก็เข้าสวนเก็บแตงกวาส่งขายสหกรณ์ ช่วงบ่ายทำต้นหอม เก็บต้นหอมจากแปลงเข้าเครื่องตัดรากเสร็จแล้วนำมาเข้าเครื่องเป่าทำความสะอาด แล้วมาแพ็คลงกล่องส่งสหกรณ์เช่นกัน กลับมาก็ลงแปลงถอนหญ้าไถ่พรวนดิน เพื่อปลูกในครอบ (Crops) ต่อไป

วิธีและแนวคิดการเพาะปลูกแบบเกษตรกรญี่ปุ่น

นายนุชา เผยต่อว่า การทำเกษตรในญี่ปุ่นจะไม่มีการปลูกพืชชนิดเดียวเดิม ๆ ซ้ำ ๆ แต่ละเปลี่ยนพืช ปลูกใหม่ในแต่ละรอบปี อย่างเช่นครอบครัวที่เขาอยู่ ปีนี้ปลูกหอมญี่ปุ่น ปีต่อไปจะเปลี่ยนเป็นปลูกข้าวแทน หมุนเวียนอย่างนี้ทุกปี ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะช่วยลดปัญหาโรคแมลงระบาด ขณะที่ การนำเทคโนโลยีสมันใหม่มาใช้ในภาคการเกษตรนั้น เกษตรกรญี่ปุ่น ให้ความสำคัญมาก ครอบครัวที่ตนไปอยู่นั้น ทุกกระบวนการผลิตจะต้องมีนวัตกรรมเทคโนโลยีเข้ามาเสริม เพื่อความสะดวกรวดเร็ว ไม่ว่าจะเป็นโรงเรือนแตงกวาหรือแปลงปลูกต้นหอม จะใช้เครื่องจักรไถพรวนดิน หยอดหลุมปลูก

ทายาทเกษตรกรชาวนครนายก กล่าวอีกว่า เมื่อถึงเวลาฉีดพ่นยาป้องกันโรคและแมลง ก็จะใช้รถจักร พร้อมอุปกรณ์ฉีดพ่น จะไม่ใช้แรงงานคน เมื่อเก็บเกี่ยวก็จะมีรถเก็บเกี่ยวนำมาเข้าเครื่องคัดแยก ล้างทำความสะอาด ก่อนจะแพคบรรจุกล่องส่งลูกค้าต่อไป โดยภาพในหัวตอนแรกก่อนไป ญี่ปุ่นต้องเป็นเกษตรอินทรีย์ 100% พอไปถึงคนละเรื่องเลย มีการใช้สารเคมีเหมือนกัน แต่การใช้ปุ๋ยใช้ยาของเขาจะเข้มงวดมาก ใช้ตามป้ายที่ระบุวันเวลาชัดเจน วันแรกที่ไปถึงเขาสอนให้ขับรถจักรฉีดพ่นยาในแปลงทันที

การทำตลาด และการกำหนดผลผลิตการเกษตร ขับเคลื่อนด้วยสหกรณ์การเกษตร

นายนุชา กล่าวถึงช่องทางการตลาดของเกษตรกรญี่ปุ่นว่า ที่โน้นเขาจะใช้สหกรณ์เป็นตัวขับเคลื่อนทั้งการรับซื้อผลผลิตในราคารับประกัน พร้อมทั้งวางแผนการปลูกให้กับสมาชิก ในแต่ละรอบแต่ชะช่วงเวลา รวมถึงการจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ปลูก ในเรื่องปลูกอะไร ทางสหกรณ์เขาจะจัดการวางแผนมาให้หมด รวมถึงการตลาด จังหวัดนี้โซนนี้ ต้องปลูกพืชชนิดนี้ ขึ้นอยู่กับจังหวัดไหนมีชื่อเสียงอะไร เขาก็จะปลูกพืชนั้นเป็นหลัก อย่างเมืองฟุกายะ จังหวัดไซตามะ ที่ผมได้ไปอยู่ ต้นหอมญี่ปุ่นเป็นพืชที่มีชื่อเสียงมาก อย่างเวลามีงานเกษตรที่ไซตามะทุกครั้ง ก็จะมีตัวมาสคอตต้นหอมญี่ปุ่น หรือ ฟุกกะจัง (Fukka-chan) มาโชว์ทุกครั้ง

นายนุชา กล่าวด้วยว่า พร้อมฝากถึงยุวชนเกษตรไทยรุ่นที่ 45 ที่จะเดินทางไปฝึกงานเกษตรที่ประเทศญี่ปุ่นในต้นปีหน้าว่า ถือเป็นอีกประสบการณ์งานเกษตรในต่างแดนที่หาได้ไม่ง่ายนัก จงเก็บเกี่ยวมันอย่างเต็มที่ เพื่อนำองค์ความรู้มาพัฒนางานเกษตรในบ้านเรา

สำหรับสมาชิกสหกรณ์ฯและทายาทสนใจเข้าร่วมโครงการฝึกงานเกษตร ณ ประเทศญี่ปุ่น รุ่นที่ 45 ประจำปี 2570 สอบถามรายละเอียดและสมัครได้ที่สำนักงานสหกรณ์จังหวัดทุกจังหวัด หรือ Facebook Fanpage : CPD Foreign Relations Group ตั้งแต่วันนี้จนถึงวันที 2 ตุลาคม 2569.