ศาลพาณิชย์อังกฤษออกคำสั่งอายัดทรัพย์สินทั่วโลกของ Vietjet หลังพบความเสี่ยงในการโยกย้ายทรัพย์สินเพื่อหลีกเลี่ยงการบังคับชำระหนี้กว่า 250 ล้านดอลลาร์ จากข้อพิพาทสัญญาเช่า Airbus A321 จำนวน 4 ลำ พร้อมตั้งข้อสงสัยต่อธุรกรรมโอนสิทธิในคำสั่งซื้อเครื่องบินให้บริษัทที่เกี่ยวข้องในหมู่เกาะเคย์แมน 

ศาลพาณิชย์แห่งศาลสูงอังกฤษมีคำสั่งอายัดทรัพย์สินทั่วโลก (Worldwide Freezing Order) ของ VietJet Aviation Joint Stock Company สายการบินต้นทุนต่ำรายใหญ่ของเวียดนาม เมื่อวันที่ 15 ตุลาคม 2569 โดยกำหนดวงเงินอายัดสูงสุดประมาณ 251.6 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หลังพิจารณาคำร้องของ FW Aviation (Holdings) 1 Limited ซึ่งต้องการบังคับชำระหนี้ตามคำพิพากษาที่ Vietjet ยังชำระไม่ครบ

ผู้พิพากษา Pushpinder Singh Saini เห็นว่ามีพยานหลักฐานที่หนักแน่นเพียงพอให้เชื่อว่ามีความเสี่ยงจริงที่ทรัพย์สินอาจถูกโยกย้ายจนอยู่นอกเหนือการบังคับคดี โดยประเด็นสำคัญส่วนหนึ่งอยู่ที่ธุรกรรมเกี่ยวกับสิทธิทางเศรษฐกิจในคำสั่งซื้อเครื่องบินของ Vietjet

จุดเริ่มต้นจากสัญญาเช่า Airbus A321 จำนวน 4 ลำ

ข้อพิพาทระหว่าง FW Aviation กับ Vietjet เกิดจากการผิดสัญญาเช่าเครื่องบิน Airbus A321 จำนวน 4 ลำ ซึ่งส่งมอบให้สายการบินในปี 2561 และ 2562 ภายใต้โครงสร้างทางการเงินที่เรียกว่า Japanese Operating Lease with Call Option หรือ JOLCO

FW Aviation อ้างสิทธิเรียกร้องจากการผิดสัญญาเช่าช่วงและการยุติสัญญา ก่อนที่ศาลอังกฤษจะมีคำพิพากษาหลายครั้งกำหนดให้ Vietjet ชำระเงิน รวมถึงค่าเสียหายและค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้อง

ต่อมา ศาลอังกฤษวินิจฉัยให้ Vietjet มีภาระหนี้ต่อ FW Aviation รวมกว่า 250 ล้านดอลลาร์สหรัฐ อย่างไรก็ตาม นับถึงช่วงเวลาที่ศาลพิจารณาคำร้องบังคับคดี Vietjet ชำระเงินไปแล้วเพียงประมาณ 2 ล้านดอลลาร์ โดยมีการชำระเมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม 2568

FW Aviation จึงดำเนินการตามกฎหมายเพื่อเรียกคืนเงินตามคำพิพากษาในหลายเขตอำนาจศาล แต่ยังไม่สามารถเรียกคืนหนี้ได้ตามที่ต้องการ

สิทธิในคำสั่งซื้อเครื่องบินถูกโอนไปยังบริษัทในเคย์แมน

ประเด็นที่มีน้ำหนักสำคัญต่อการพิจารณาคำสั่งอายัดทรัพย์ครั้งนี้ คือธุรกรรมเกี่ยวกับคำสั่งซื้อเครื่องบินในอนาคต หรือ aircraft order book ของ Vietjet

ตามคำพิพากษา ณ สิ้นปี 2567 Vietjet มีคำสั่งซื้อเครื่องบิน Airbus และ Boeing ที่ยังรอการส่งมอบรวมมากกว่า 200 ลำ โดยสิทธิทางสัญญาและผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่เกี่ยวข้องกับคำสั่งซื้อดังกล่าวกลายเป็นประเด็นหลักในการติดตามทรัพย์สินเพื่อบังคับชำระหนี้

ศาลพิจารณาข้อตกลงที่เรียกว่า PDP Participation Agreements ซึ่งเกี่ยวข้องกับการโอนสิทธิทางเศรษฐกิจเกือบทั้งหมดใน order book ดังกล่าวไปยัง Angelica Holding Limited หรือ AHL บริษัทที่จดทะเบียนในหมู่เกาะเคย์แมน

ผู้พิพากษาเห็นว่าผลประโยชน์ตอบแทนที่ Vietjet ควรได้รับจาก AHL มีลักษณะ “ไม่มีมูลค่าที่แท้จริง” หรือ “wholly illusory” ตามถ้อยคำในคำพิพากษา อีกทั้งยังตั้งข้อสงสัยต่อข้อมูลที่ Vietjet เคยเปิดเผยต่อศาลก่อนหน้านี้ เมื่อเปรียบเทียบกับรายละเอียดของธุรกรรมที่ปรากฏภายหลัง

ศาลยังพิจารณาลักษณะของ AHL และโครงสร้างธุรกรรมที่เกี่ยวข้อง ซึ่งทำให้เกิดข้อสงสัยว่าการจัดการดังกล่าวมีเหตุผลทางธุรกิจที่ชัดเจนเพียงใด

อย่างไรก็ตาม ข้อวินิจฉัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของการพิจารณาความเสี่ยงในการโยกย้ายทรัพย์สินเพื่อบังคับคดี ไม่ควรตีความว่าเป็นคำพิพากษาว่า AHL หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกระทำความผิดฐานฉ้อโกงแล้ว

ศาลมองว่าเป็นกรณี “ไม่ยอมจ่าย” มากกว่า “ไม่มีเงินจ่าย”

ผู้พิพากษายังพิจารณาพฤติการณ์ของ Vietjet ภายหลังมีคำพิพากษาให้ชำระหนี้ รวมถึงความพยายามของ FW Aviation ในการบังคับคดีและการปฏิบัติตามคำสั่งศาลที่เกี่ยวข้อง

ในคำวินิจฉัย ศาลเห็นด้วยกับข้อโต้แย้งของฝ่ายผู้ร้องที่อธิบายท่าทีของ Vietjet ว่าใกล้เคียงกับลูกหนี้ที่ “ไม่ยอมจ่าย” มากกว่าลูกหนี้ที่ “ไม่มีความสามารถจ่าย” แม้สายการบินยังดำเนินธุรกิจและมีคำสั่งซื้อเครื่องบินจำนวนมาก

ประเด็นนี้มีความสำคัญต่อการพิจารณาว่าจำเป็นต้องมีมาตรการอายัดทรัพย์หรือไม่ เพราะการออกคำสั่งดังกล่าวไม่ได้พิจารณาเพียงว่ามีหนี้ค้างชำระ แต่ต้องพิจารณาความเสี่ยงที่เจ้าหนี้จะไม่สามารถบังคับเอาชำระหนี้จากทรัพย์สินได้ด้วย

นอกจากนี้ ศาลยังพิจารณาประวัติความพยายามบังคับคดีในต่างประเทศ รวมถึงข้อพิพาทเกี่ยวกับเครื่องบินที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินคดีในสิงคโปร์ โดยใช้พฤติการณ์เหล่านี้ประกอบการประเมินความเสี่ยงในการบังคับชำระหนี้

ไม่ใช่คำสั่งปิดสายการบิน แต่เพิ่มข้อจำกัดในการจัดการทรัพย์สิน

คำสั่ง Worldwide Freezing Order มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อป้องกันไม่ให้มีการโยกย้ายหรือจัดการทรัพย์สินในลักษณะที่ทำให้เจ้าหนี้ไม่สามารถบังคับชำระหนี้ได้ โดยกำหนดขอบเขตและเงื่อนไขตามที่ระบุไว้ในคำสั่งศาล

ดังนั้น คำสั่งนี้ไม่ได้หมายความว่า Vietjet ถูกสั่งให้หยุดบินหรือยกเลิกเที่ยวบินทั้งหมดโดยอัตโนมัติ และไม่ได้หมายความว่าคำสั่งซื้อเครื่องบินกับ Airbus หรือ Boeing ถูกยกเลิกแล้ว

อย่างไรก็ตาม การอายัดทรัพย์สินอาจเพิ่มข้อจำกัดต่อการจัดการทรัพย์สินบางประเภท และสร้างความไม่แน่นอนให้กับแผนธุรกิจหรือการขยายกิจการในอนาคต โดยเฉพาะเมื่อสิทธิทางเศรษฐกิจที่เกี่ยวข้องกับคำสั่งซื้อเครื่องบินเป็นหนึ่งในประเด็นสำคัญของการบังคับคดี

ก่อนหน้าคำสั่งอายัดทั่วโลก ผู้พิพากษา Butcher มีคำวินิจฉัยเมื่อวันที่ 30 กันยายน 2569 ว่า โดยหลักการแล้ว การแต่งตั้งผู้รับมอบทรัพย์สินหลังคำพิพากษา หรือ post-judgment receivers มีความเหมาะสมสำหรับทรัพย์สินของ Vietjet บางประเภท โดยในชั้นแรกให้มุ่งเน้นทรัพย์สินที่อยู่นอกประเทศเวียดนาม

ต่อมา เมื่อวันที่ 15 ตุลาคม 2569 ศาลมีคำสั่งเพิ่มเติมเกี่ยวกับการแต่งตั้ง receivers หลังพิจารณาประเด็นค่าใช้จ่ายและเงื่อนไขของมาตรการดังกล่าว

มาตรการทั้งสองมีวัตถุประสงค์เกี่ยวข้องกัน แต่แตกต่างกันในทางกฎหมาย กล่าวคือ คำสั่งอายัดมีไว้จำกัดการจัดการทรัพย์สินเพื่อป้องกันความเสี่ยงในการโยกย้าย ส่วนการแต่งตั้ง receivers เป็นกลไกที่ช่วยจัดการหรือดำเนินการเกี่ยวกับทรัพย์สินเพื่อสนับสนุนการบังคับชำระหนี้ตามคำพิพากษา

การออกคำสั่งทั้งสองจึงสะท้อนความพยายามของศาลในการทำให้คำพิพากษาที่มีอยู่สามารถนำไปบังคับใช้ได้จริง

จากการถูกปฏิเสธในปี 2568 สู่คำสั่งอายัดครั้งใหม่

ก่อนหน้านี้ เมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม 2568 ศาลอังกฤษเคยปฏิเสธคำร้องขอ Worldwide Freezing Order ของ FW Aviation โดยเห็นว่าพยานหลักฐานในเวลานั้นยังไม่เพียงพอให้มีคำสั่งตามที่ร้องขอ

แต่การพิจารณาในเดือนตุลาคม 2569 เกิดขึ้นภายใต้สถานการณ์ที่แตกต่างออกไป หลังมีข้อมูลและพยานหลักฐานเพิ่มเติมเกี่ยวกับธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับ order book และความพยายามบังคับคดีที่ยังไม่สามารถเรียกคืนหนี้ได้ตามคำพิพากษา

คำสั่งครั้งใหม่จึงไม่ได้หมายความว่าศาลกลับคำวินิจฉัยเดิมโดยไม่มีเหตุผล แต่เป็นการประเมินคำร้องภายใต้ข้อเท็จจริงและหลักฐานที่เพิ่มขึ้นจากช่วงเวลาที่เคยปฏิเสธคำขอ

สำนักงานกฎหมาย Slaughter and May ซึ่งเป็นที่ปรึกษาของ FW Aviation ระบุว่า การออกคำสั่งอายัดทรัพย์ทั่วโลกในกรณีบริษัทจดทะเบียนต่างชาติเป็นกรณีที่พบได้ไม่บ่อยนัก

คดีที่ยังต้องติดตามผลของการบังคับคดี

คำสั่งอายัดทรัพย์ทั่วโลกครั้งนี้เป็นพัฒนาการสำคัญในข้อพิพาทระหว่าง FW Aviation กับ Vietjet หลังการต่อสู้ทางกฎหมายและการบังคับชำระหนี้ดำเนินมาเป็นเวลาหลายปี

สิ่งที่ต้องติดตามต่อจากนี้คือ การดำเนินการตามคำสั่งศาลในเขตอำนาจศาลต่าง ๆ ผลของมาตรการแต่งตั้ง receivers และความสามารถของ FW Aviation ในการเรียกคืนเงินตามคำพิพากษา

อีกด้านหนึ่ง ต้องติดตามคำชี้แจงและการดำเนินการของ Vietjet ต่อข้อวินิจฉัยดังกล่าว รวมถึงผลกระทบต่อการบริหารทรัพย์สินและแผนธุรกิจในอนาคต

ทั้งนี้ คำสั่งอายัดทรัพย์ไม่ใช่คำสั่งให้สายการบินล้มละลาย และยังไม่ควรสรุปว่าธุรกิจจะต้องหยุดดำเนินงาน แต่เป็นมาตรการทางกฎหมายที่เพิ่มแรงกดดันต่อ Vietjet ในการปฏิบัติตามภาระหนี้ตามคำพิพากษาของศาลอังกฤษ

**แหล่งข้อมูล:**

คำพิพากษาศาลพาณิชย์อังกฤษ [2026] EWHC 2633 (Comm),[2026] EWHC 2454 (Comm), Brick Court Chambers, Slaughter and May, AeroTime และ The Nation Thailand