สวพส.พาสื่อเดินทางเยี่ยมโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงแม่จริม จ.น่าน ชูต้นแบบการพัฒนาที่ยั่งยืน สู่ศูนย์เรียนรู้พื้นที่สูง ขยายผลได้จริง พลิกพื้นที่ปลูกข้าวโพด เพิ่มพื้นที่สีเขียวทำโรงเรือนปลูกผัก เกษตรผสมผสาน ส่งเสริมปลูกเงาะ โกโก้ และยางพารา

สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) หรือ สวพส. จัดกิจกรรม Press Tour นำสื่อมวลชนลงพื้นที่โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงแม่จริม อำเภอแม่จริม จังหวัดน่าน ถ่ายทอดผลการดำเนินงาน “แม่จริมโมเดล” ต้นแบบการพัฒนาพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน ที่สามารถขยายผลได้จริง จากพื้นที่ที่เคยพึ่งพาการปลูกข้าวโพดเชิงเดี่ยวและเผชิญปัญหาหนี้สิน ไฟป่า และทรัพยากรธรรมชาติเสื่อมโทรม สู่ชุมชนที่มีเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และโครงสร้างชุมชนเข้มแข็ง

นายวิรัตน์ ปราบทุกข์ ผู้อำนวยการ สวพส. กล่าวว่า การพัฒนาแม่จริมยึดหลัก “คนเป็นศูนย์กลาง” ทำงานร่วมกับชุมชนอย่างใกล้ชิดและต่อเนื่องมากกว่า 15 ปี ตั้งแต่การวิเคราะห์ปัญหา วางแผนพัฒนาอาชีพ ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ จนถึงการสร้างระบบบริหารจัดการที่ชุมชนสามารถดูแลได้ด้วยตนเอง

ผลการดำเนินงานที่เห็นได้อย่างชัดเจน คือการลดพื้นที่ปลูกข้าวโพดจาก 12,400 ไร่ เหลือเพียง 720 ไร่ หรือเกือบร้อยละ 95 ลดจุดความร้อนจากไฟป่าเหลือเพียง 7 จุด เพิ่มพื้นที่สีเขียวกว่า 8,200 ไร่ และสามารถแก้ไขปัญหาน้ำในพื้นที่ได้เกือบทั้งหมด

ในด้านอาชีพและรายได้ เกษตรกร 198 ครัวเรือนปรับเปลี่ยนสู่เกษตรผสมผสานและการปลูกพืชมูลค่าสูง เกิดเกษตรกรต้นแบบ 31 ราย มีโรงเรือนปลูกผักมากกว่า 200 โรงเรือน ผลิตผักปลอดภัยและผักอินทรีย์ได้เฉลี่ย 32 ตันต่อเดือน ส่งจำหน่ายห้างค้าปลีกชั้นนำทั่วประเทศ ส่งผลให้รายได้เฉลี่ยต่อครัวเรือนเพิ่มจาก 83,000 บาท เป็นมากกว่า 180,000 บาทต่อปี

ขณะเดียวกัน ยังมีการส่งเสริมการปลูกไม้ผลและไม้ยืนต้น เช่น เงาะ โกโก้ และยางพารา เพื่อสร้างรายได้ระยะยาวและฟื้นฟูระบบนิเวศ ลดการพึ่งพาเกษตรเชิงเดี่ยว และเพิ่มความมั่นคงทางอาชีพให้กับชุมชน

ปัจจุบัน โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงแม่จริมได้รับการพัฒนาเป็นศูนย์เรียนรู้ด้านการพัฒนาพื้นที่สูงที่สำคัญของจังหวัดน่าน และเป็นต้นแบบของการขยายผลการพัฒนาไปยังพื้นที่ใกล้เคียง ผ่านการถ่ายทอดองค์ความรู้ กระบวนการทำงาน และหลักสูตรนักพัฒนาพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน (นพส.) ของสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน)

บ้านหนองแดงนับเป็นพื้นที่ขยายผลความสำเร็จอย่างเป็นรูปธรรม ที่สามารถนำองค์ความรู้จากการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงแม่จริมไปถ่ายทอดและประยุกต์ใช้ในพื้นที่จริง ทั้งด้านการปรับเปลี่ยนอาชีพ การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และการบริหารจัดการชุมชน สะท้อนให้เห็นว่าการพัฒนาที่เริ่มต้นจาก “คน” และการเรียนรู้จากการลงมือปฏิบัติจริง สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน และขยายผลได้ไกลกว่าขอบเขตของพื้นที่ต้นแบบ.