การที่ "เสียงของประชาชน" กลายเป็นศูนย์ หรือ การเลือกตั้งเป็นโมฆะ ไม่ใช่เรื่องใหม่ในหน้าประวัติศาสตร์การเมืองไทย แต่มันคือ "รอยร้าว" ที่สะท้อนถึงวิกฤตความขัดแย้งและการปะทะกันระหว่างอำนาจบริหาร อำนาจตุลาการ และมวลชนบนท้องถนนอย่างรุนแรง

วันนี้จะพาคุณ "ย้อนรอย" ไปดูสองเหตุการณ์สำคัญที่ทำให้การเข้าคูหาของคนทั้งประเทศสูญเปล่า เพื่อทำความเข้าใจว่า "บรรทัดฐาน" ของคำว่าโมฆะในไทย... เกิดขึ้นจากอะไร

1. การเลือกตั้ง 2 เมษายน 2549: เมื่อ "คูหา" ไม่เป็นความลับ

ท่ามกลางกระแสขับไล่รัฐบาลทักษิณ ชินวัตร และการบอยคอตการเลือกตั้งจากพรรคฝ่ายค้าน (ประชาธิปัตย์, ชาติไทย, มหาชน) นำมาสู่การเลือกตั้งที่มีเพียง "พรรคเดียว" เป็นตัวยืนเด่น

เหตุผลที่ศาลรัฐธรรมนูญสั่งให้เป็นโมฆะ:

การจัดคูหาเลือกตั้ง: กกต. ในขณะนั้นจัดให้ผู้ลงคะแนน "หันหน้าออก" และ "หันหลังให้ฝาผนัง" ซึ่งทำให้คนภายนอกอาจมองเห็นการลงคะแนนได้ ศาลจึงวินิจฉัยว่าขัดต่อหลักการ "ลงคะแนนลับ"

ระยะเวลาที่กระชั้นชิด: การกำหนดวันเลือกตั้งเพียง 35 วันหลังยุบสภา ถูกมองว่าเป็นการ "เอาเปรียบ" พรรคการเมืองอื่นที่ไม่ได้เตรียมตัว

ผลลัพธ์: นำไปสู่ทางตันทางการเมือง และลงเอยด้วยการรัฐประหาร 19 กันยายน 2549

2. การเลือกตั้ง 2 กุมภาพันธ์ 2557: เมื่อ "ไม่สามารถเลือกได้พร้อมกันทั่วประเทศ"

ในยุครัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร วิกฤตการณ์ กปปส. ทวีความรุนแรงจนมีการขัดขวางการเลือกตั้งในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะการปิดล้อมสถานที่รับสมัครและหน่วยเลือกตั้งในภาคใต้และกรุงเทพฯ

เหตุผลที่ศาลรัฐธรรมนูญสั่งให้เป็นโมฆะ:

หลักความเป็นเอกภาพ: รัฐธรรมนูญกำหนดว่าการเลือกตั้งต้องทำใน "วันเดียว" ทั่วราชอาณาจักร แต่เมื่อ 28 เขตเลือกตั้งไม่สามารถเปิดรับสมัครได้ และหลายหน่วยถูกขัดขวาง ทำให้ไม่สามารถจัดการเลือกตั้งให้เสร็จสิ้นในวันเดียวได้

ผลลัพธ์: การเลือกตั้งถูกวินิจฉัยว่าเป็นโมฆะเมื่อวันที่ 21 มีนาคม 2557 และตามมาด้วยการรัฐประหาร 22 พฤษภาคม 2557

สรุปบทเรียน: "โมฆะ" เพราะเทคนิค หรือ เพราะการเมือง?

หากพิจารณาให้ดี สาเหตุที่ทำให้การเลือกตั้งเป็นโมฆะมักจะประกอบด้วย 2 ส่วนเสมอ คือ ข้อทางกฎหมาย เช่น คูหาไม่ลับ หรือจัดไม่ครบในวันเดียว) และ "บริบททางการเมือง" เช่น การบอยคอตของฝ่ายค้าน หรือการชุมนุมบนท้องถนน

คำถามถึง "การเลือกตั้งครั้งล่าสุด" หากมีการร้องเรียนเรื่อง "บาร์โค้ดบนบัตร" หรือ "ความบกพร่องของ กกต." ในยุคดิจิทัล บรรทัดฐานเรื่อง "ความลับ" และ "ความเที่ยงธรรม" จะถูกตีความเข้มงวดแค่ไหน?