เครดิตภาพจากเพจ People Daily China

นักวิจัยระดับสากลยืนยันตรงกันว่า เหตุภัยพิบัติบริเวณด่านจี๋หลงและลุ่มน้ำเนปาลคือประตูก้าวเข้าสู่ "ยุคสมัยใหม่แห่งความเปราะบางทางธรณีวิทยา" เมื่อระบบเตือนภัยแบบเดิมใช้การไม่ได้อีกต่อไป ร่วมสำรวจบทวิเคราะห์เจาะลึกถึงสาเหตุที่แท้จริง พร้อมเปิดพิกัด 4 เขตเสี่ยงภัย Red Zone ทั่วแนวหิมาลัยที่อาจเผชิญมหาภัยพิบัติซ้ำรอย และทางรอดของประเทศลุ่มน้ำในการรับมือภัยพิบัติข้ามแดนที่กำลังกลายเป็นเรื่องใกล้ตัว

เหตุการณ์มหาภัยพิบัติน้ำป่าและมวลโคลนทะลักกวาดล้างพื้นที่พรมแดนจีน-เนปาล รวมถึงด่านพาณิชย์จี๋หลง (Gyirong Port) ในเขตปกครองตนเองซีจ้าง (ทิเบต) กลายมาเป็นจุดสนใจของประชาคมวิทยาศาสตร์โลก นักธรณีวิทยาและนักธารน้ำแข็งวิทยาจากสถาบันชั้นนำในฝั่งตะวันตกและระดับนานาชาติ อาทิ สำนักสำรวจทางธรณีวิทยาแห่งสหรัฐฯ (USGS), สหภาพวิทยาศาสตร์โลกแห่งยุโรป (EGU) และสถาบันวิจัย ICIMOD ได้เร่งวิเคราะห์ข้อมูลจากดาวเทียมและคลื่นสั่นสะเทือน เพื่อถอดรหัสสาเหตุและประเมินความเสี่ยงของภูมิภาคหิมาลัยในอนาคต

ถอดรหัสต้นตอไม่ใช่แผ่นดินไหว แต่คือ "ระเบิดเวลาธารน้ำแข็ง"

ในช่วงแรกของการเกิดเหตุ สถานีตรวจวัดแรงสั่นสะเทือนจับสัญญาณได้ที่ความรุนแรงระดับ 5.2 จนเกิดการคาดการณ์ว่าเป็นเหตุแผ่นดินไหว แต่ข้อสรุปจาก USGS และนักวิชาการด้านธรณีภัยพิบัติอย่างศาสตราจารย์ Dave Petley จากมหาวิทยาลัยนอตติงแฮมเทรนต์ ระบุชัดเจนว่า สัญญาณดังกล่าวไม่ได้เกิดจากการเคลื่อนตัวของรอยแผลแผ่นดิน หากแต่เกิดจากก้อนธารน้ำแข็งและมวลหินมหาศาล (Glacial Rock and Ice Avalanche) บนความสูงกว่า 5,000 เมตรในฝั่งเนปาล พังทลายและร่วงหล่นลงมาจากหน้าผาสูงชัน

พลังงานกลจากการตกกระทบด้วยความเร็วสูงถูกเปลี่ยนเป็นความร้อนมหาศาล หลอมละลายก้อนน้ำแข็งให้กลายเป็นมวลน้ำหลากฉับพลัน มวลน้ำดังกล่าวกวาดเอาดินหินและตะกอนตามแนวม่านเขา รวมตัวกลายเป็นกระแสน้ำโคลนความหนาแน่นสูงพุ่งถล่มลงสู่ลุ่มน้ำ Lhende, Bhote Koshi และ Trishuli นักวิชาการระบุว่าพฤติกรรมของมวลโคลนนี้ไหลเข้าซัดพื้นที่ชายแดนด้วยความเร็วและพลังทำลายล้างเปรียบเสมือน "สึนามิบนแผ่นดิน" (Inland Tsunami)

ภัยซ่อนเร้นที่ไม่เคยเกิด บ่อยขึ้นและรุนแรงขึ้น

นักวิทยาศาสตร์ชี้ว่า เหตุการณ์ธารน้ำแข็งพังทลายระดับวิกฤต (Ice Avalanche) เคยถูกจัดเป็นปรากฏการณ์ที่ "เกิดขึ้นได้ยากมาก" (Extreme and Rare Events) แต่ในปัจจุบัน สถิติดังกล่าวกลับถดถอยลงอย่างน่าตกใจ

ผลกระทบสภาวะโลกร้อน (Climate Change): ภาวะอุณหภูมิโลกที่สูงขึ้นทำให้อัตราการละลายของธารน้ำแข็งในภูมิภาคหิมาลัยทวีความเร็วขึ้นเป็น 2 เท่าเมื่อเทียบกับสองทศวรรษก่อน ส่งผลให้ชั้นดินแช่แข็งแข็งแกร่ง (Permafrost) ที่ทำหน้าที่ยึดเหนี่ยวโครงสร้างหินบนยอดเขาสูงเกิดการละลายและสูญเสียความเสถียร

จุดอ่อนของระบบเตือนภัย: เหตุพิบัติครั้งนี้ไม่ได้มีชนวนเหตุจากฝนตกหนักในพื้นที่ต่ำ ส่งผลให้ระบบเตือนภัยทางอุตุนิยมวิทยาแบบเดิมไม่สามารถแจ้งเตือนประชาชนและนักท่องเที่ยวได้ทันท่วงที

เปิดพิกัด 4 เขตเสี่ยงภัย Red Zone ทั่วแนวหิมาลัย

นักธรณีวิทยาเตือนว่า เหตุการณ์ที่ด่านจี๋หลงและอำเภอราสุวาเป็นเพียงสัญญาณเตือนภัยระยะแรก โดยมีพื้นที่เสี่ยงสูงที่อาจเผชิญภัยพิบัติลักษณะเดียวกันในอนาคต ดังนี้:

1. เขตแนวพรมแดนทิเบต-เนปาล (Central Himalayas)

พื้นที่เสี่ยง: ลุ่มน้ำ Bhote Koshi, Trishuli, หุบเขา Langtang และเส้นทางเชื่อมต่อข้ามแดน

ปัจจัยเสี่ยง: สภาพภูมิประเทศเป็นหุบเขาแคบชัน หากเกิดมวลหินหรือธารน้ำแข็งถล่มปิดกั้นแม่น้ำ จะก่อตัวเป็น "ทะเลสาบภัยพิบัติ" (Dammed Lakes) ซึ่งพร้อมจะพังทลายซ้ำสร้างมวลน้ำระลอกสอง

2. แนวระเบียงเส้นทางท่องเที่ยวทิเบต-เอเวอเรสต์

พื้นที่เสี่ยง: เขตแนวยอดเขาอันนาปุรณะ (Annapurna) และพื้นที่รอบเขาสูงในซีจ้าง

ปัจจัยเสี่ยง: อุณหภูมิสะสมบนยอดเขาสูงพุ่งสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทำให้ก้อนธารน้ำแข็งแขวนลอย (Hanging Glaciers) เสี่ยงต่อการหลุดร่วง

3. ตอนเหนือของประเทศอินเดีย (Western Himalayas)

พื้นที่เสี่ยง: รัฐอุตตราขัณฑ์ (Uttarakhand) และรัฐหิมาจัลประเทศ (Himachal Pradesh)

ปัจจัยเสี่ยง: ประวัติศาสตร์การเกิดเหตุธารน้ำแข็งถล่มซ้ำซ้อน ควบคู่กับการขยายตัวของโครงการโครงสร้างพื้นฐานและเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำ ซึ่งเพิ่มความเปราะบางให้แก่ชั้นหิน

4. เทือกเขาคาราโกรัมและพรมแดนภูฏาน

พื้นที่เสี่ยง: เขตหุบเขาสูงในปากีสถานตอนเหนือและประเทศภูฏาน

ปัจจัยเสี่ยง: มีทะเลสาบธารน้ำแข็ง (Glacial Lakes) กระจายตัวอยู่นับพันแห่ง เสี่ยงต่อการเกิดภัยพิบัติทะเลสาบธารน้ำแข็งแตกเอ่อล้น (GLOF) หากถูกกระตุ้นด้วยมวลหินถล่ม

บทสรุปจากนักวิชาการฝั่งตะวันตกระบุตรงกันว่า ภูมิภาคหิมาลัยกำลังเข้าสู่ยุคสมัยแห่งความผันผวนทางธรณีวิทยา รัฐบาลในประเทศกลุ่มลุ่มน้ำจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์จากการรับมือภัยพิบัติแบบเดิม ไปสู่การติดตั้งระบบตรวจจับการเคลื่อนตัวของธารน้ำแข็งด้วยดาวเทียม และจำกัดการก่อสร้างสิ่งปลูกสร้างขนาดใหญ่ในพื้นที่เสี่ยง เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดความสูญเสียซ้ำรอย.