สมาคมสื่อมวลชนเกษตรฯฯ เปิดเวทีไขดราม่า "กระเพราซีพีแรม" กรมวิชาการเกษตร ยืนยัน เอกชน ยื่นขอเข้าถึงพันธุกรรมและแบ่งปันผลประโยชน์ตามกฎหมาย และสิทธิ์คุ้มครองแค่ "แก้วจุรี 1-4" กะเพราป่า และพันธุ์พื้นบ้านดั้งเดิม เกษตรกรและประชาชนยังคงปลูก ซื้อขายได้

เมื่อวันที่ 22 ต.ค.2569 สมาคมสื่อมวลชนเกษตรแห่งประเทศไทย ร่วมกับ ม.เกษตรศาสตร์ เปิดเวทีเสวนาถกประเด็นร้อน “ร่าง พ.ร.บ. พันธุ์พืชใหม่ และ UPOV 1991” โดยช่วงหนึ่งของงานได้เปิดเวทีเพื่ออธิบายเคลียร์ชัดกรณีดราม่ากะเพราจดทะเบียน 4 สายพันธุ์ โดยผู้ที่เกี่ยวข้องสันทัดกรณีโดยตรง

กรมวิชาการเกษตร แจงยิบ กะเพรา CPRAM ทำถูกต้องตามมาตรา 52 (ABS) ไม่กระทบสายพันธุ์พื้นบ้าน

นางสาวธิดากุญ แสนอุดม ผู้อำนวยการกองพัฒนาระบบและรับรองมาตรฐานสินค้าพืช กรมวิชาการเกษตร อธิบายชี้แจงประเด็นดราม่าการจดทะเบียนกะเพราในโซเชียลมีเดียว่า บริษัท CPRAM ได้ดำเนินการยื่นขอเข้าถึงและทำข้อตกลงแบ่งปันผลประโยชน์ (ABS) ตามมาตรา 52 ของ พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 อย่างถูกต้องตั้งแต่ปี 2562 โดยเป็นการนำสายพันธุ์กะเพราพื้นเมืองทั่วไปจากจังหวัดกาญจนบุรีมาแล้วว่าจ้างให้มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์เป็นผู้ดำเนินการพัฒนาพันธุ์ และเมื่องานวิจัยเสร็จสิ้น ได้จ่ายเงินชดเชยตกลงแบ่งปันผลประโยชน์เข้ากองทุนคุ้มครองพันธุ์พืช โดยเงินที่ได้นี่ก็ถูกส่งต่อให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชเรียบร้อยแล้ว

"สำหรับสายพันธุ์กะเพราที่ได้รับสิทธิคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ (PVP) มีเพียง กะเพราพันธุ์ใหม่ 4 สายพันธุ์ คือ ตระกูลแก้วจุรี 1-4 ของ CPRAM และอีก 1 สายพันธุ์ของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เท่านั้น ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่ผ่านเทคนิคการชักนำเพิ่มโครโมโซม (Double Chromosome) จนได้กะเพราใบใหญ่ น้ำหนักดี ตอบโจทย์อุตสาหกรรมการผลิตอาหารสำเร็จรูปแช่แข็ง ส่วนพันธุ์ของ ม.เกษตรฯ ท่านอาจจะได้เห็นอาจจะมีโอกาสได้ลองปลูก แต่ไม่สามารถเอาไปเพาะขายเมล็ดเชิงพาณิชย์ได้เช่นกัน" ผอ.กองพัฒนาระบบและรับรองมาตรฐานสินค้าพืช กรมวิชาการเกษตร

ผอ.ธิดากุญ กล่าวต่อว่า ยืนยันอย่างชัดเจนว่า สิทธิการคุ้มครองนี้ไม่ได้ครอบคลุมถึงกะเพราพื้นบ้าน หรือกะเพราสายพันธุ์ดั้งเดิมที่มีอยู่ในธรรมชาติ ประชาชนและเกษตรกรทั่วไปยังคงปลูก ซื้อขาย หรือทำผัดกะเพราขายได้ตามปกติ 100% โดยไม่ผิดกฎหมาย และไม่ทำให้ราคาผัดกะเพราแพงขึ้น ส่วนกะเพราพันธุ์แก้วจุรี 1-4 ของ CPRAM ถูกนำไปใช้เฉพาะในกลุ่มเกษตรกรพันธสัญญา (Contract Farming) เพื่อส่งเข้าโรงงานอุตสาหกรรมอาหารเท่านั้น ไม่ได้วางขายเมล็ดพันธุ์ทั่วไปในท้องตลาด

สมาคมการค้าเมล็ดพันธุ์ไทย ชี้จดสิทธิ์กะเพราพันธุ์ใหม่เป็นเรื่องปกติ กลไกตลาดช่วยถ่วงดุล

ดร.บุญญานาถ นาถวงษ์ นายกสมาคมการค้าเมล็ดพันธุ์ไทย (THASTA) แสดงความเห็นในประเด็นกะเพราว่า การจดทะเบียนคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ถือเป็นเรื่องปกติของการคุ้มครองนวัตกรรมและงานวิจัยที่ต้องใช้เวลาและงบประมาณพัฒนา การจดคุ้มครองกะเพราพันธุ์แก้วจุรี 1-4 ไม่ได้เป็นการริบสิทธิ์หรือผูกขาดกะเพราสายพันธุ์ดั้งเดิมที่ประชาชนใช้กันอยู่แล้ว

นายกสมาคมการค้าเมล็ดพันธุ์ไทย กล่าวอีกว่า สิทธิการคุ้มครองพันธุ์ใหม่มีระยะเวลาจำกัด (ปัจจุบัน 12 ปี) เมื่อพ้นระยะเวลาดังกล่าว สายพันธุ์นั้นก็จะตกเป็นของสาธารณะ นอกจากนี้ เกษตรกรไทยยังมีเสรีภาพในการเลือกซื้อและเลือกใช้สายพันธุ์พืช กลไกตลาดและตัวเลือกในท้องตลาดจะทำหน้าที่ถ่วงดุล ไม่ให้เมล็ดพันธุ์ใหม่มีราคาแพงเกินจริง

นักวิจัย มก. ชี้กะเพราใบใหญ่คือตัวอย่างการสร้างมูลค่าเพิ่ม (Value Chain) สู่อุตสาหกรรม

ศาสตราจารย์ ดร.อภิชาติ วรรณวิจิตร ผู้เชี่ยวชาญด้านการปรับปรุงพันธุ์พืช มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ให้มุมมองทางวิชาการว่า การพัฒนาพันธุ์กะเพราใบใหญ่ร่วมกับ CPRAM เป็นตัวอย่างของการปรับปรุงพันธุ์เพื่อตอบโจทย์อุตสาหกรรมเฉพาะด้าน การคุ้มครองสิทธิพันธุ์พืชใหม่มีความจำเป็นอย่างยิ่งในการปกป้องนวัตกรรมไทย ไม่ให้สายพันธุ์ที่ถูกพัฒนาขึ้นอย่างยากลำบากถูกต่างชาติหรือผู้แต่งเติมพันธุกรรมเล็กน้อยนำไปต่อยอดและทำตลาดแข่งจนประเทศเสียโอกาสทางเศรษฐกิจ

สมาคมชาวนาฯ และนักวิชาการ สะท้อนความกังวลเรื่องการสื่อสารและการละเมิดโดยไม่ตั้งใจ

ด้าน นายปราโมทย์ เจริญศิลป์ นายกสมาคมชาวนาและเกษตรกรไทย และ รองศาสตราจารย์ ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช นักวิชาการอิสระ ได้สะท้อนความกังวลว่า กรณีดราม่ากะเพราสะท้อนถึงความตื่นตระหนกของเกษตรกรและผู้บริโภค เนื่องจากภาครัฐยังขาดการสื่อสารข้อมูลเชิงตัวเลขและข้อเท็จจริงที่เข้าใจง่าย นอกจากนี้ เกษตรกรยังคงมีความกังวลเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิโดยไม่ตั้งใจ เช่น กรณีเกสรพืชพันธุ์ใหม่ปลิวมาผสมในแปลงข้างเคียง ซึ่งทางกรมวิชาการเกษตรได้ยืนยันเพิ่มเติมบนเวทีว่า การคุ้มครองพันธุ์พืชเป็นการคุ้มครองที่ตัวสายพันธุ์ (Phenotype) ไม่ใช่การคุ้มครองสิทธิบัตรยีน ดังนั้น กรณีเกสรปลิวมาผสมตามธรรมชาติในแปลงข้างเคียง จะไม่สามารถฟ้องร้องเอาผิดเกษตรกรได้อย่างแน่นอน.