กองทัพอากาศไทยจัดหาเครื่องบินขับไล่โจมตีแบบ Gripen E/F ระยะที่ 1 จำนวน 4 เครื่อง มูลค่า 19,500 ล้านบาท พร้อมอาวุธปล่อย METEOR และการปรับปรุง SAAB AEW&C จำนวน 2 เครื่อง พ่วงกับ Indirect Offset 7 รายการ Direct Offset 7 รายการ ยืนยันคุ้มค่า โปร่งใสทุกขั้นตอน

เมื่ออวันที่ 4 มิ.ย.2568 กองทัพอากาศไทย จัดงานแถลงโครงการจัดหาเครื่องบินขับไล่โจมตี เพื่อทดแทนฝูงบินเครื่องบินขับไล่ F-16 เอ/บี ฝูงบิน 102 ที่ประจำการมานานกว่า 37 ปี ภายใต้แนวคิดเครื่องบินขับไล่โจมตีฝูงใหม่ต้องมีสมรรถนะที่ดีกว่าเครื่องบินขับไล่ที่กองทัพอากาศประจำการ มีความเหมาะสมในด้านคุณสมบัติร่วม และความต่อเนื่อง (Commonality & Continuity) พร้อมเทคโนโลยีที่ทันสมัยพร้อมรับมือต่อภัยคุกคามในยุคปัจจุบันและอนาคต

รวมทั้งมีการชดเชยการนำเข้ายุทโธปกรณ์ (Defence Offset) ตามนโยบายรัฐบาลเพื่อพัฒนาสู่การพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน เสริมสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ กองทัพอากาศได้ดำเนินการพิจารณาตามขั้นตอนและเกณฑ์การเลือกแบบด้วยความละเอียดรอบคอบและโปร่งใส จนได้แบบเครื่องที่ตรงตามความต้องการของกองทัพอากาศในปัจจุบัน ได้แก่ เครื่องบินขับไล่โจมตีแบบ JAS-39 Gripen E/F โดยมีแนวทางสำคัญ MIDSR ดังนี้

M • Main Package Gripen E/F 12 เครื่อง พร้อม METEOR และการปรับปรุง SAAB AEW&C
I  • Indirect Offset 7 รายการ
D • Direct Offset 7 รายการ
S • Synchronization ความสอดคลองประสานกันของโครงการทั้ง 3 ระยะ
R • Risk การดำเนินงานภายใต้การประเมิน และวางแผนบริหารจัดการความเสี่ยง

พลอากาศโทประภาส สอนใจดี โฆษกกองทัพอากาศ เปิดเผยว่า วัตถุประสงค์ของการแถลงข่าวครั้งนี้ เพื่อต้องการสื่อสารความคืบหน้าและหลักการดำเนินโครงการจัดหาเครื่องบินขับไล่แบบใหม่ รวมทั้งเพื่อสร้างความเข้าใจต่อสาธารณะ เน้นความโปร่งใส ความคุ้มค่า การแข่งขันอย่างเป็นธรรม และเป็นไปตามนโยบายรัฐบาลที่คำนึงผลประโยชน์ของชาติเป็นสำคัญ พร้อมยืนยันถึงความมุ่งมั่นของกองทัพอากาศและสวีเดนในความร่วมมือระยะยาว โครงการนี้ไม่ได้เป็นเพียงการจัดหาเครื่องบิน แต่คือการลงทุนในความมั่นคงของประเทศและความสามารถในการป้องกันอธิปไตยทางอากาศในระยะยาว เครื่องบิน JAS-39 Gripen E/F มีสมรรถนะล้ำสมัย ระบบเรดาร์ AESA แบบ RAVEN ES-05 ระบบตรวจจับภาพอินฟราเรดแบบ Skyward IRST ระบบสงครามอิเล็กทรอนิกส์ AREXIS EW Suit และ มากับอาวุธปล่อยพิสัยไกลนอกระยะสายตา MBDA Meteor (เมเทเออร์) ซึ่งเป็นระบบที่ตอบโจทย์การรบในอนาคต 

โฆษกกองทัพอากาศ กล่าวต่อว่า เครื่องบิน Gripen E/F รุ่นใหม่ จะมาเพื่อทดแทน F-16 ฝูงบิน 102 ที่ประจำการมากว่า 37 ปี ซึ่งจะทยอยปลดประจำการในช่วงปี 2571–2578 หากไม่ดำเนินการ จะกระทบต่อความพร้อมในการป้องกันประเทศ กองทัพอากาศได้ดำเนินการตามกระบวนการที่เข้มงวด โปร่งใส และรอบคอบ โดยมีการตั้งคณะกรรมการจากหลายฝ่าย เพื่อพิจารณาความเหมาะสมทั้งด้านขีดความสามารถ ความคุ้มค่า และราคาประกอบกัน ซึ่งผลการพิจารณาสรุปว่า เครื่องบินแบบ JAS-39 Gripen E/F เป็นแบบที่ตรงตามความต้องการของกองทัพอากาศมากที่สุด โดยครงการนี้มีทั้งหมด 3 ระยะ 12 ลำ เฟสแรกจะรับมอบในปี 2029 ทั้งหมด 4 เครื่อง เป็นรุ่น E ที่นั่งเดียวจำนวน 3 เครื่อง และ รุ่น เอฟ สองที่นั่ง 1 เครื่อง

นอกจากนี้ ยังมีการชดเชยการนำเข้ายุทโธปกรณ์ (Defence Offset) รวมมูลค่ากว่า 100,000 ล้านบาท หรือ 154.6% ของมูลค่าโครงการ เช่น การถ่ายทอดเทคโนโลยี Tactical Data Link (Link-T), การพัฒนาบุคลากรและอุตสาหกรรมป้องกันประเทศในประเทศ รวมถึงความร่วมมือด้านการศึกษาและวิจัยกับสวีเดน กองทัพอากาศขอยืนยันว่า ภาษีพี่น้องประชาชนจะถูกใช้อย่างคุ้มค่า โปร่งใส และเกิดประโยชน์สูงสุดต่อความมั่นคงของชาติ” โฆษกกองทัพอากาศกล่าว

ทั้งนี้ กองทัพอากาศมีแผนจะลงนามในสัญญาร่วมกับรัฐบาลสวีเดน ภายในเดือนสิงหาคม 2568 และจะมีการฝึกอบรมบุคลากรทั้งนักบินและช่างเทคนิครวม 26 คนควบคู่กันไป เพื่อให้สามารถปฏิบัติงานได้ทันที เมื่อเครื่องบิน Gripen E/F เข้าประจำการ

Meteor (เมเทเออร์) คือ อาวุธปล่อยนำวิถีอากาศสู่อากาศพิสัยพ้นสายตา (BVRAAM) ผลิตโดยบริษัท MBDA นำวิถีแบบเรดาร์ Active ขั้นสูง ติดตั้งเครื่องยนต์แรมเจ็ต ความเร็วสูงมากกว่า 4 มัค และมีพิสัยการปฏิบัติการโดยประมาณ 150-200 กิโลเมตร  มากกว่าอาวุธปล่อยทุกชนิดที่มีประจำการในกองทัพอากาศภูมิภาคอาเซียน ส่งผลให้มี "เขตห้ามหลบหนี" (No Escape Zone - NEZ) ที่ใหญ่ขึ้นอย่างมาก NEZ คือพื้นที่ที่เป้าหมายไม่สามารถหลบหนีขีปนาวุธได้ มีขนาดกว่า 60 กิโลเมตร มีหัวรบชนวนเฉียดระเบิดและกระทบระเบิด เครื่องกริพเพนสามารถเข้าปะทะเป้าหมายในระยะที่ไกลขึ้น ด้วยโอกาสในการทำลายที่สูงขึ้น บังคับให้คู่ต่อสู้ต้องตอบสนองในเชิงรับหรือเผชิญกับภัยคุกคามที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

SAAB AEW&C คือ เครื่องบินลำเลียงใบพัด 2 เครื่องยนต์แบบ SAAB 340 ที่ติดตั้งเรดาร์ อีริอายส์ กลายเป็น SAAB 340 AEW ที่สามารถตรวจจับเป้าหมายทั้งอากาศและบนบก เพื่อแจ้งข้อมูลให้กับนักบินเครื่องบิรนกริพเพน บินเข้าหมาเป้าหมายได้โดยที่เครื่องบินขับไล่ไม่ต้องเปิดเรดาร์ การนำทางจะประสานผ่านเครื่องบินแจ้งเตือนภัย โดยในอนาคตจะมีการอัปเกรดระบบเพื่อเพิ่มความสามารถในด้านการควบคุมการปฏิบัติการทางอากาศ หรือ Control กลายเป็น SAAB 340 AEW&C.