สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ เดินหน้า ASTRONOMY+ เปลี่ยนองค์ความรู้ด้านงานวิจัย เทคโนโลยี และนวัตกรรมด้านดาราศาสตร์ ให้เป็นเครื่องมือรับใช้สังคมไทย ต่อยอดให้เศรษฐกิจท้องถิ่นจากเทคโนโลยี และวิศวกรรมขั้นสูง เพื่อสร้างคน สร้างงานสู่ จ.เชียงใหม่

เมื่อวันที่ 28 ม.ค.2569 สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (สดร. หรือ NARIT) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (อว.) ได้จัดงาน NARIT OPEN TALK 2026 เพื่อนำเสนอผลงานที่มาจากการขับเคลื่อนกรอบยุทธศาสตร์ “ASTRONOMY+” เปลี่ยนองค์ความรู้ด้านงานวิจัย เทคโนโลยี และนวัตกรรมด้านดาราศาสตร์ให้เป็นเครื่องมือรับใช้สังคมไทย ต่อยอดเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจ สร้างงาน และบูรณาการกับทุกภาคส่วน เพื่อตอบโจทย์ความท้าทายของโลกยุคใหม่ ทั้งด้านสภาพภูมิอากาศ เทคโนโลยี และวิศวกรรมขั้นสูง เทคโนโลยีดิจิทัล และการพัฒนาทักษะกำลังคน รวมทั้งแนะนำไฮไลต์สำคัญที่เป็นผลงานของทีมนักวิจัยและเจ้าหน้าที่ชาวไทย ที่จะเกิดขึ้นในปี 2569

ดร.วิภู รุโจปการ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ เผยทิศทางการขับเคลื่อน NARIT ภายใต้แนวคิด ASTRONOMY+ ที่กำหนดกรอบประเด็นหลัก 5 ด้าน ดังนี้

ตัวอย่างงานวิจัยด้านดาราศาสตร์ขึ้นแนวหน้าโดยนักวิจัยชาวไทย

1. งานวิจัยขั้นแนวหน้า (Frontier Research) — ยกระดับขีดความสามารถด้านการวิจัยดาราศาสตร์ระดับแนวหน้า ผลักดันนักวิจัยไทยเข้าร่วมเครือข่ายวิจัยนานาชาติ เพิ่มการผลิตองค์ความรู้เชิงลึกและการตีพิมพ์งานวิจัยบนเวทีโลก พร้อมขยายการมีส่วนร่วมในภารกิจสำคัญของโลก

2. ดาราศาสตร์กับภูมิปัญญาบรรพชน (Ancestral Wisdom) — สืบสานภูมิปัญญาบรรพชนผ่านโบราณดาราศาสตร์ ใช้องค์ความรู้ดาราศาสตร์สืบหาอายุโบราณสถาน ตลอดจนแนวคิดการวางผังวัด
และชุมชนในอดีต เพื่อเชื่อมโยงมรดกภูมิปัญญาเข้ากับงานวิจัยสมัยใหม่

อุปกรณ์ตรวจวัดสภาพอวกาศ CE’7 MATCH Thai Payload ที่สร้างโดยคนไทยที่เชียงใหม่ จะติดไปกับยานอวกาศฉางเอ่อ 7

3. การพัฒนาเทคโนโลยี และวิศวกรรมขั้นสูง (Advanced Technology Development) — ออกแบบและพัฒนาอุปกรณ์และต้นแบบจากโจทย์ดาราศาสตร์สู่การใช้งานจริงและเชิงพาณิชย์ ผลงานโดดเด่นในปี 2569 ที่น่าจับตา ได้แก่ อุปกรณ์ตรวจวัดสภาพอวกาศ CE’7 MATCH Thai Payload อุปกรณ์วิจัยวิทยาศาสตร์ฝีมือคนไทยที่จะส่งไปโคจรรอบดวงจันทร์กับยาน Chang’E 7 เตรียมปล่อยขึ้นสู่อวกาศในเดือนสิงหาคม 2569 นี้ ต้นแบบกล้องตรวจจับโดรน ที่พัฒนามาจากเทคโนโลยีติดตามวัตถุนอกโลก และกล้องโทรทรรศน์ขนาด 0.8 เมตร ผลงานของวิศวกรไทยที่ผลิต และประกอบในประเทศ

NARIT มีการวิจัยสร้างเครื่องตรวจจับอนุภาคฝุ่น PM2.5 เพื่อหาที่มา และสารประกอบ

4. งานวิจัยเพื่อคุณภาพชีวิต และเฝ้าระวังภัยพิบัติ (Quality of Life & Disaster Monitoring) — ขับเคลื่อนงานวิจัยวิทยาศาสตร์บรรยากาศ ศึกษาต้นตอการเกิด PM2.5 ในไทย ด้วยการเก็บข้อมูลบรรยากาศเชิงพื้นที่แบบ Real Time ผ่านอุปกรณ์ ACSM (Aerosol Chemical Speciation Monitor) และนำร่องการใช้โดรนเก็บข้อมูลอากาศที่ช่วยให้ได้ผลที่แม่นยำชัดเจนขึ้น พร้อมแบ่งปันข้อมูลให้หน่วยงานท้องถิ่น และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้มีข้อมูลเชิงพื้นที่สำหรับตัดสินใจเชิงนโยบาย พร้อมพัฒนา และขยายการใช้งานระบบเตือนภัยแผ่นดินไหว ที่ใช้เทคโนโลยี IoT ผ่านดาวเทียม เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเตือนภัย และการบริหารจัดการสาธารณภัย

การร่วมมือกับท้องถิ่นส่งเสริมพื้นที่ฟ้ามืดสำหรับท่องเที่ยวทางดาราศาสตร์

5. สร้างความตระหนักและความตื่นตัวด้านดาราศาสตร์ในทุกมิติ (Awareness & Learning) — ขยายขอบเขตการเรียนรู้เข้าถึงทุกกลุ่มเป้าหมาย โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบาง อาทิ กลุ่มผู้บกพร่องทางการเห็น/การได้ยิน พร้อมผลักดันโครงการ Amazing Dark Sky in Thailand และการขึ้นทะเบียนเขตอนุรักษ์ท้องฟ้ามืด (Dark Sky Area Reserved) เพื่อพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวดาราศาสตร์อย่างยั่งยืน กระจายรายได้สู่ชุมชน

ท้องฟ้าจำลองที่ขึ้นรูปจากเครื่องพิมพ์ 3 มิติ เพื่อผู้พิการทางสายตา

ดร.วิภู กล่าวอีกว่า “ASTRONOMY+” ไม่ใช่เพียงกรอบแนวคิด แต่คือพันธกิจของ NARIT ที่มุ่งนำงานวิจัย องค์ความรู้ และเทคโนโลยีดาราศาสตร์มาตอบโจทย์ความต้องการของสังคมไทย ทั้งในด้านสุขภาพ คุณภาพชีวิต และความปลอดภัย รวมถึงการพัฒนาเศรษฐกิจที่ยั่งยืน โดยยึดหลักการทำงานที่สอดรับกับทิศทางระดับโลก เช่น การเสริมศักยภาพการรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ และภัยพิบัติ ที่จะช่วยลดความเสี่ยงต่อชีวิตและทรัพย์สิน ผ่านการเฝ้าสังเกตและเตือนภัยล่วงหน้า จากการศึกษา PM2.5 และระบบเตือนภัยแผ่นดินไหว รวมถึงการสร้างโอกาสเชิงเศรษฐกิจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งงานด้านเทคโนโลยี และวิศวกรรมขั้นสูงทางดาราศาสตร์และอวกาศ ที่สามารถต่อยอดไปสู่เทคโนโลยีต้นแบบเชิงพาณิชย์ จะช่วยสร้างสตาร์ทอัพด้านอวกาศ IoT และ AI ขยายห่วงโซ่อุปทานภายในประเทศ เพิ่มผู้ประกอบการ และการสร้างงานทักษะสูง อีกทั้ง Amazing Dark Sky in Thailand ที่จะช่วยหนุนการท่องเที่ยวเชิงดาราศาสตร์ และกระจายรายได้สู่ชุมชน

การออกแบบ ประกอบ และทดสอบ เพื่อสร้างดาวเทียมจิ๋ว CubeSAT ในประเทศไทย

ผู้อำนวยการ NARIT กล่าวด้วยว่า ผลลัพธ์ของ ASTRONOMY+ คือการสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่เศรษฐกิจ ภาคอุตสาหกรรม และสังคม ควบคู่กับการพัฒนากำลังคนด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และวิศวกรรมขั้นสูง เพื่อรองรับการขับเคลื่อนนวัตกรรมของประเทศอย่างต่อเนื่อง โดยให้ความสำคัญกับการสร้างนักวิจัย วิศวกร บุคลากรด้านเทคโนโลยี และวิศวกรรมขั้นสูงรุ่นใหม่ ที่มีความสามารถในการพัฒนา และต่อยอดเทคโนโลยีระดับแนวหน้า อันเป็นกำลังสำคัญในการยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ และเป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนประเทศไทยให้ก้าวพ้นจากกับดักประเทศรายได้ปานกลาง

ทั้งนี้ NARIT พร้อมร่วมมือกับทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน ชุมชน และเครือข่ายนานาชาติ เพื่อผลักดันโครงการนำร่อง การถ่ายทอดองค์ความรู้ และการขยายผลเชิงนโยบายอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อให้ “ดาราศาสตร์” ทำหน้าที่เป็นกลไกสำคัญในการสร้างคุณค่า ความยั่งยืน และอนาคตทางเศรษฐกิจและสังคมให้กับประเทศไทย และสังคมโลก.