ภาพจำลองเหตุไฟไหม้รถไฟฟ้า EV สร้างจากคอมพิวเตอร์

ถ้าเกิดไฟไหม้รถยนต์ไฟฟ้า (EV) หลายคนคงคิดว่าแค่มีถังดับเพลิงพกพาประเภทไหนก็ดับได้ และคำถามต่อว่า เราควรซื้อถังดับเพลิงประเภทไหนติดรถดี แต่ความจริงแล้วไม่ว่าถังสีอะไรก็ดับไม่ได้ เพราะกลไกการไหม้ของแบตเตอรี่ EV แตกต่างจากไฟไหม้อาคารบ้านเรือน

กระแสความนิยมของรถยนต์ไฟฟ้า (EV) ในปัจจุบันปฏิเสธไม่ได้เลยว่ามาแรงอย่างก้าวกระโดด แต่สิ่งหนึ่งที่มักจะมาคู่กับกระแสข่าวและสร้างความหวั่นใจให้กับผู้ใช้รถอยู่เสนอก็คือ "ข่าวไฟไหม้แบตเตอรี่รถ EV" ที่เวลาลุกไหม้ทีไรมักจะรุนแรง น่ากลัว และดับยากกว่ารถยนต์สันดาปทั่วไป จนทำให้หลายคนเกิดคำถามสำคัญตามมาว่า “เราควรซื้อถังดับเพลิงประเภทไหนติดรถไว้สู้กับไฟไหม้รถ EV?”

แต่ในความเป็นจริงทางวิทยาศาสตร์และการดับเพลิง คำตอบของคำถามนี้อาจจะทำให้หลายคนต้องเปลี่ยนความคิดไปโดยสิ้นเชิง

ถังดับเพลิงสารพัดสี... ทำไมถึง "เอาไม่อยู่" เมื่อแบตเตอรี่ EV ลุกไหม้?

เวลาที่เกิดไฟไหม้ขึ้นที่แพ็กแบตเตอรี่ลิเธียมไอออนของรถ EV มันไม่ได้เกิดจากประกายไฟธรรมดา แต่เกิดจากสภาวะที่เรียกว่า Thermal Runaway หรือ ปฏิกิริยาลูกโซ่จากความร้อนสูง ซึ่งเซลล์แบตเตอรี่จะผลิตความร้อนสะสมและปลดปล่อยอกซิเจนออกมาจากโครงสร้างทางเคมีภายในตัวเองตลอดเวลา นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมถังดับเพลิงพกพามาตรฐานที่เราคุ้นเคยถึงปราบมันไม่ได้:

ถังสีแดง (เคมีแห้ง/โฟม) ถังประเภทนี้มีขายทั่วไปตามท้องตลาดราคาไม่แพงใช้งานง่าย ส่วนมากดับไฟแบบ A และ B ทำหน้าที่ตัดออกซิเจนและคลุมผิวภายนอก แต่มันไม่สามารถลดความร้อนที่ระอุอยู่ภายในไส้แบตเตอรี่ได้ และไม่สามารถเจาะทะลวงผ่านเคสโลหะหนาหนาใต้ท้องรถเข้าไปข้างในได้เลย  ขณะที่ อีกแบบที่นิยม คือ กระป๋องสีแดงแบบโฟม แม้จะดูเหมือนเหมาะดับไฟ แต่แบบกระป๋องมีแรงดันน้อยต้องเข้าไปอยู่ใกล้ๆ ไฟเพื่อดับ ปริมาณสารต่ำฉีดไปได้แป๊ปเดียวก็หมด ดับอะไรแทบไม่ได้เลย โดยเฉพาะไฟไหม้แบตเตอรี่

ถังสีเขียว (สูตรน้ำ/Water Mist) แม้ว่าน้ำจะมีคุณสมบัติในการลดความร้อนที่ดี แต่ปริมาณน้ำเพียงไม่กี่ลิตรในถังดับเพลิงขนาดพกพานั้น "น้อยเกินไป" ที่จะไปงัดกับความร้อนระดับหลักร้อยจนถึงพันองศาเซลเซียสของแพ็กแบตเตอรี่ขนาดใหญ่

ถัง CO2 (ถังสีแดงที่มีกรวยฉีดขนาดใหญ่) ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เด่นเรื่องการไล่ออกซิเจนและมีความเย็นจัด แต่เนื่องจากมันมีสถานะเป็นก๊าซ มันจะฟุ้งกระจายและระเหยไปในอากาศอย่างรวดเร็วในพื้นที่เปิดโล่ง ที่สำคัญคือ มันไม่สามารถหยุดยั้งปฏิกิริยาเคมีที่สร้างออกซิเจนเลี้ยงตัวเองจากภายในก้อนแบตเตอรี่ได้

ดังนั้น ในเชิงโครงสร้างเคมีแล้ว ไม่มีถังดับเพลิงพกพาขนาดมาตรฐานประเภทใดเลยที่จะสามารถดับไฟที่ลุกไหม้ หรือ ควบคุมเพลิงจากภายในแบตเตอรี่ EV ได้อย่างอยู่หมัด

เปลี่ยน Mindset: ทักษะไฟไหม้อาคาร กับ ไฟไหม้ยานพาหนะ คือคนละเรื่อง

หลายคนที่เคยผ่านการอบรมดับเพลิงขั้นต้นในอาคาร (Fire Basic Training) มักจะคุ้นชินกับหลักการ "ประเมินเพื่อสู้หรือหนี" หากไฟยังก้อนเล็กเท่ากองฟืน เราจะหยิบถังดับเพลิงมาฉีดสู้เพื่อรักษาทรัพย์สิน

แต่สำหรับ "ไฟไหม้ยานพาหนะ" โดยเฉพาะรถ EV บริบทและชัยภูมิมันต่างกันลิบลับ รถยนต์คือสถานีจ่ายพลังงานเคลื่อนที่ ภายในห้องโดยสารเต็มไปด้วยสารเร่งไฟชั้นดี ทั้งพลาสติก โฟม และหนังเทียม ซึ่งสามารถลุกไหม้ท่วมคันได้ในเวลาเพียง 1-3 นาที ยิ่งถ้าไฟเริ่มจากแบตเตอรี่ใต้ท้องรถ มันจะไหม้ในจุดอับที่มองไม่เห็นและเข้าถึงยาก การพยายามก้มลงไปฉีดใต้ท้องรถนอกจากจะไม่ช่วยให้ไฟดับแล้ว ยังเสี่ยงต่อการสูดดมแก๊สพิษร้ายแรง เช่น ไฮโดรเจนฟลูออไรด์ (HF) และเสี่ยงต่อการถูกไฟพุ่งสวนใส่หน้าจนบาดเจ็บสาหัส

สรุปคำตอบ มีไว้สู้ หรือซื้อเวลาหนี?

คำตอบที่ถูกต้องที่สุดคือ "มีไว้เพื่อซื้อเวลาหนี" เท่านั้น

ถังดับเพลิงพกพาที่คุณซื้อติดรถไว้ (ไม่ว่าจะประเภทใดก็ตาม) หน้าที่ที่แท้จริงของมันไม่ใช่การเอาไปฉีดอัดใต้ท้องรถเพื่อดับแบตเตอรี่ แต่มีไว้เพื่อ "ฉีดสกัดเปลวไฟที่กำลังลุกไหม้ในห้องโดยสาร หรือฉีดเบิกทางตรงประตูและหน้าต่าง" เพื่อซื้อเวลาไม่กี่สิบวินาทีในการพาตัวคุณและคนที่คุณรักก้าวข้ามออกจากตัวรถได้อย่างปลอดภัย

เมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน สิ่งที่ต้องทำคือ

1.ทิ้งรถและพาทุกคนก้าวออกมาให้เร็วที่สุดภายใน 15-20 วินาทีแรก

2.หนีออกห่างจากตัวรถอย่างน้อย 15-30 เมตร เพื่อหลีกเลี่ยงควันพิษและแรงระเบิดจากสะเก็ดไฟ

3.โทรแจ้ง 199 พร้อมทั้งแจ้งเจ้าหน้าที่อย่างชัดเจนว่า "รถยนต์ไฟฟ้า EV เกิดไฟไหม้" เพราะหน้างานจริงของรถ EV ต้องใช้อุปกรณ์เฉพาะทาง เช่น ผ้าห่มคลุมรถดับไฟ (Fire Blanket) หรือการใช้น้ำปริมาณมหาศาลหลักหมื่นลิตร เพื่อฉีดหล่อเย็นแบตเตอรี่ที่ไฟปะทุขึ้นตลลอดเป็นชั่วโมงโดยเจ้าหน้าที่ผู้เชี่ยวชาญ

จำไว้ว่า รถยนต์พังยังมีประกันเคลมได้และสร้างใหม่ได้ทุกปี แต่ชีวิตและปอดของเรามีเพียงก้อนเดียว... ในสงครามไฟไหม้รถ EV ทักษะที่ดีที่สุดไม่ใช่การเป็นฮีโร่ถือถังดับเพลิงเข้าไปสู้ แต่คือทักษะการตัดสินใจทิ้งรถให้เร็วที่สุด.