เตรียมปิดตำนาน ดาวเทียมไทยคม 4 หรือ IPSTAR ที่รับใช้ชาติมานานกว่าสองทศวรรษ กำลังจะหมดอายุทางวิศวกรรมและตกจากวงโคจรในช่วงปลายเดือน ก.ค.69 นี้ ด้านกสทช. ไฟเขียวใช้ดาวให้โอนย้ายสัญญาณฝากดาวเทียมเกาหลี ขัดตาทัพก่อน รอยิง "ไทยคม 9" มั่นใจไม่กระทบผู้ใช้งาน

ผู้สื่อข่าวรายงานความคืบหน้าสถานการณ์ดาวเทียมสื่อสารของประเทศไทย ล่าสุดที่ประชุมคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) เมื่อวันที่ 22 เมษายนที่ผ่านมา ได้มีมติเห็นชอบแผนสำรองเพื่อรักษาความต่อเนื่องในการให้บริการโทรคมนาคม ภายหลังได้รับแจ้งว่า ดาวเทียมไทยคม 4 (IPSTAR) จะสิ้นสุดอายุการใช้งานทางวิศวกรรมและเตรียมหลุดออกจากวงโคจรในวันที่ 31 กรกฎาคม 2569 นี้

ดาวเทียมไทยคม 4 หรือที่รู้จักในชื่อ IPSTAR ถูกบันทึกว่าเป็นดาวเทียมบรอดแบนด์ความเร็วสูง (High Throughput Satellite - HTS) ดวงแรกของโลก และเป็นดาวเทียมที่มีน้ำหนักมากที่สุดในขณะที่ส่งขึ้นสู่ห้วงอวกาศเมื่อปี 2548 โดยตลอดระยะเวลาเกือบ 21 ปี ดาวเทียมดวงนี้ได้ทำหน้าที่เป็นโครงข่ายพื้นฐานสำคัญในการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตไปยังพื้นที่ห่างไกลทั่วเอเชียแปซิฟิก รวมถึงเป็นหัวใจหลักในการสำรองระบบสื่อสารในยามเกิดภัยพิบัติครั้งสำคัญหลายครั้ง

รศ.ดร.สมภพ ภูวิกรัยพงศ์ กสทช. ด้านกิจการโทรคมนาคม ระบุว่า สาเหตุที่ไทยคม 4 ต้องยุติการปฏิบัติภารกิจ เนื่องจากเชื้อเพลิงที่ใช้ในการรักษาตำแหน่งในวงโคจรค้างฟ้าที่ 119.5 องศาตะวันออกกำลังจะหมดลง ซึ่งเป็นการขยายอายุการใช้งานมาแล้วถึง 2 ครั้ง อย่างไรก็ตาม เพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบต่อภาคธุรกิจและประชาชนที่ยังใช้บริการอยู่ กสทช. จึงอนุมัติให้มีการนำช่องสัญญาณของ ดาวเทียม KTSAT 7 จากประเทศเกาหลีใต้ มาให้บริการทดแทนชั่วคราวในลักษณะ "ขัดตาทัพ" 

สำหรับแผนการในอนาคต ดาวเทียมไทยคม 9 ซึ่งเป็นดาวเทียมรุ่นใหม่ที่จะมาทำหน้าที่แทนไทยคม 4 อย่างถาวร กำลังอยู่ในขั้นตอนการผลิตใหม่ภายหลังจากที่เกิดความล่าช้าทางเทคนิคก่อนหน้านี้ คาดว่าจะสามารถส่งขึ้นสู่วงโคจรได้ในลำดับถัดไป

ทั้งนี้ ในส่วนของการ "ตกสู่โลก" ของไทยคม 4 นั้น โดยปกติวิศวกรจะใช้เชื้อเพลิงเฮือกสุดท้ายเพื่อบังคับให้ดาวเทียมหลุดจากวงโคจรค้างฟ้า (De-orbit) เข้าสู่ชั้นบรรยากาศเพื่อเผาไหม้ หรือผลักขึ้นสู่ "วงโคจรสุสาน" (Graveyard Orbit) เพื่อความปลอดภัยตามมาตรฐานสากล ซึ่งทางบริษัทผู้ดูแลจะมีการติดตามวิถีการเคลื่อนที่อย่างใกล้ชิดต่อไป

เรื่องราวอันเป็นตำนานของ ดาวเทียม IPSTAR

IPSTAR จึงถูกบันทึกว่าเป็น ดาวเทียมสื่อสารความเร็วสูง (High Throughput Satellite - HTS) ดวงแรกของโลก โดยมันถูกออกแบบมาเพื่อให้บริการอินเทอร์เน็ตความเร็วสูงโดยเฉพาะเมื่อกว่า 20 ปีก่อน แตกต่างจากดาวเทียมสื่อสารรุ่นก่อนๆ ที่เน้นการถ่ายทอดสัญญาณบรอดคาสท์ ถ่ายทอดสัญญาณโทรทัศน์ สิ่งที่ทำให้ IPSTAR พิเศษกว่าใคร คือ การใช้เทคโนโลยี Spot Beam (ลำแสงเฉพาะจุด) โดยใช้ลำแสงขนาดเล็กจำนวนมาก (84 Spot Beams) ยิงลงไปยังพื้นที่ต่างๆ ทำให้สามารถ "ใช้ความถี่ซ้ำ" (Frequency Reuse) ได้ ผลที่ได้คือ Bandwidth หรือความจุของสัญญาณเพิ่มขึ้นถึง 20 เท่า เมื่อเทียบกับดาวเทียมรุ่นเก่าจะกระจายสัญญาณแบบกว้างๆ (Broad Beam) ครอบคลุมทั้งประเทศด้วยสัญญาณเดียว

การเดินทางครั้งประวัติศาสตร์ ดาวเทียม IPSTAR ถูกนำส่งขึ้นสู่อวกาศเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2548 (ตามเวลาประเทศไทย) จากฐานยิงจรวดแอเรียนสเปซ (Arianespace) เมืองกูรู เฟรนช์เกียนาโดยไปกับจรวดนำส่ง Ariane 5 ซึ่งเป็นจรวดที่ทรงพลังที่สุดในตอนนั้น เนื่องจาก IPSTAR มีน้ำหนักมหาศาลถึงเกือบ 6,500 กิโลกรัม จึงครองตำแหน่งดาวเทียมสื่อสารที่หนักที่สุดในตอนนั้นไปด้วย

ปัจจุบัน ไทยคม 4 อยู่ในการดูแลของบริษัท โทรคมนาคมแห่งชาติ จำกัด (มหาชน) หรือ NT หลังจากโอนสิทธิ์การครอบครองจาก บมจ.ไทยคม หลังสิ้นสุดสัมปทาน และการที่จะพ้นวงโคจรไป ถือเป็นการปิดตำนานดาวเทียมสื่อสารที่ เคยครองสถิติโลกในด้านอวกาศในฐานะ ดาวเทียมสื่อสาร  "หนักที่สุดและล้ำที่สุดในโลก" เมื่อ 20 ปีก่อนอย่างสมศักดิ์ศรี เพราะถูกใช้งานมานานเกินคุ้มราคา (จากเดิมตั้งเป้าไว้ประมาณ 15 ปี แต่ลากยาวมาได้ถึงเกือบ 21 ปี).